Câu hỏi quan trọng không phải là vì sao đô thị bị bỏ hoang. Câu hỏi khó hơn là: ai đã hưởng lợi từ quá trình tạo ra những đô thị đó?

Trong phần lớn các trường hợp, giá trị đã được “chốt lời” từ rất sớm, ngay khi đất được chuyển mục đích sử dụng, ngay khi dự án được phê duyệt, ngay khi những bản phối cảnh lung linh được tung ra thị trường. Lợi nhuận nằm ở khâu mua rẻ – bán sớm – đẩy kỳ vọng, chứ không nằm ở việc hình thành một cộng đồng sống thực sự. Khi sản phẩm được bán xong, rủi ro bắt đầu chuyển dần sang người mua cuối cùng.

Người mua nhà, mua đất với giấc mơ an cư hoặc đầu tư dài hạn, lại là người gánh phần nặng nhất. Họ chờ cư dân về ở để có tiện ích. Họ chờ hạ tầng hoàn thiện để tăng giá trị. Họ chờ dòng người, dòng tiền, dòng sinh hoạt. Nhưng thứ họ nhận được nhiều khi chỉ là sự im lặng kéo dài, thanh khoản thấp, và một tài sản nằm đó không tạo ra dòng tiền, cũng không dễ thoát ra.

Đô thị ma không chỉ là vấn đề quy hoạch hay quản lý. Nó phản ánh một tư duy phát triển lệch pha, nơi bất động sản bị đẩy lên vai trò công cụ tài chính quá sớm, quá mạnh, trong khi nhu cầu ở thực, nhu cầu sống thật chưa kịp hình thành. Khi nhà được xây trước con người, khi kỳ vọng đi trước sức mua, thì bỏ hoang là hệ quả gần như tất yếu.

Điều đáng lo hơn là đô thị ma không làm xã hội giàu lên. Nó làm vốn bị chôn, làm nguồn lực bị đóng băng, làm chi phí sống ở những khu vực khác tăng lên vì sự phân bổ méo mó. Trên giấy tờ, tài sản tăng giá. Nhưng trong đời sống thực, giá trị sử dụng gần như bằng không. Đó là kiểu tăng trưởng khiến nhiều người tưởng mình giàu hơn, trong khi nền kinh tế lại kém hiệu quả hơn.

Vậy ai hưởng lợi? Những người rút lui đúng thời điểm. Những người bán được kỳ vọng thay vì bán giá trị sử dụng. Còn người ở lại với những dãy nhà tối đèn, với khoản vay dài hạn và hy vọng mòn dần theo thời gian, thì không nằm trong nhóm đó.

Đô thị không có lỗi. Nhà cửa không có lỗi. Vấn đề nằm ở cách chúng ta nhìn bất động sản: là nơi để sống, hay chỉ là món hàng để lướt sóng. Khi câu trả lời nghiêng quá nhiều về vế sau, đô thị ma sẽ còn tiếp tục mọc lên, dù bảng hiệu dự án vẫn luôn hứa hẹn một tương lai rất đông vui.

Nguồn: Huế Bất động sản