(Đây là bài 2 tiếp nối bài "Trái phiếu doanh nghiệp, lãi cao sao vẫn lao vào?" do cùng tác giả đã trình bài hôm 25/6 trong chuyên đề phân tích đa góc nhìn và cảnh báo rủi ro từ việc phát hành Trái phiếu doanh nghiệp)

Bùng phát.

Quy định “thông tiền, thoáng hậu” tạo điều kiện cho doanh nghiệp thoải mái vay tiền !

Có thể nói các quy định “ thông tiền, thoáng hậu”, Nghị định 163/2018 của Chính phủ đã tạo điều kiện cho doanh nghiệp làm mưa, làm gió huy động tiền của các “nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp” và hoàn toàn có thể “phủi tay” (nếu muốn), cụ thể:

Bất cứ doanh nghiệp nào, không tính to, nhỏ, loại hình sở hữu,....chỉ cần có thời gian hoạt động một năm kể từ khi được cấp giấy phép; hoạt động ra sao? lỗ, lãi thế nào? không quan trọng ! không cần xếp hạng tín nhiệm; vay bao nhiêu tiền, vay bao nhiêu đợt và dùng vào việc gì .... tùy thích, không ai kiểm soát, không ai thẩm định (điểm b và điểm c của Điều 10; điểm d, đ điều 12 và mục 2 điều 6– Nghị định 163/2018).

Doanh nghiệp tự vay, tự trả, tự chịu trách nhiệm và bị giới hạn giao dịch trong 100 nhà đầu tư trong thời gian 1 năm  không kể người đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp (mục 8 điều 6– Nghị định 163/2018) thoạt nghe có vẻ rất chặt chẽ. Với những qui định như vậy thì nếu doanh nghiệp “có mệnh hệ gì” thì người đầu tư cá nhân cũng khó có thể khiếu kiện, đòi tiền... vì đã chót mang danh “ nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp” và khi doanh nghiệm vẫn đang “chịu trách nhiệm”.   

Thị trường vốn càng khó khăn, trị trường TPDN càng phát triển

TPDN là kênh dẫn vốn quan trọng, là “món khoái khẩu” của các doanh nghiệp đặc biệt các doanh nghiệp không đủ điều kiện tiếp cận và vay vốn ngân hàng, không đủ điều kiện và uy tín để huy động từ thị trường chứng khoán, từ tiền ứng trước của khách hàng... khi các kênh dẫn vốn bị tắc thì TPDN dẫu có đắt đỏ hơn vẫn được ưa chuộng.  

Đã có rất nhiều đề xuất, chuyên gia có, quan chức có, đặc biệt nhiều lần từ các hiệp hội BĐS (HoREAL, VnREAL)... đề nghị NHNN, Chính phủ bơm tiền vào nền kinh tế. Tuy nhiên, con số biết nói và bài học còn nguyên giá trị: năm 2009 Chính phủ tung gói kích cầu, bơm tiền ào ạt đã đẩy dư nợ tín dụng lên tới 37,7%, lạm phát 6,88% mà GDP chỉ đạt 5,32%. Trước nguy cơ vỡ hệ thống, NHNN buộc phải bỏ ra hàng trăm nghìn tỷ đồng để tái cơ cấu hệ thống ngân hàng ( sát nhập, mua lại ngân hàng 0 đồng), giải quyết hậu quả “cục máu đông” đến nay vẫn chưa dứt điểm, vậy nên sẽ không có chuyện NHNN bơm tiền ào ạt như kỳ vọng của nhiều người.

Lãi suất tiền gửi giảm, kích thích thị trường TPDN phát triển.

Với những nỗ lực lớn của nhà điều hành (liên tiếp hạ lãi suất điều hành); sự chia sẻ của hệ thống nhân hàng (giảm lợi nhuận, tiết giảm chi phí để giảm lãi cho vay giúp giảm lãi suất)...... Đến nay, tiền trong ngân hàng rất dồi dào, lãi suất liên ngân hàng xuống thấp nhất trong vòng nhiều năm qua... lãi suất cho vay đang có xu hướng giảm... ấy vậy mà tăng trưởng tín dụng chỉ đạt 2,45% (tính đến ngày 19/6) trong khi chỉ tiêu 12-14% qua đó khẳng định: ngân hàng đang thừa tiền và  có nhiều dư địa để tiếp tục giảm lãi suất. Khi lãi suất có xu hướng giảm, nhà đầu tư sẽ tranh thủ nắm bắt chuyển sang kênh đầu tư có lãi suất cao hơn, nhiều trường hợp tìm cách “khóa” lợi suất cao nhất trong thời gian dài nhất có thể đó là mua TPDN với lãi suất cao và thời gian dài nhất có thể.

Đa dạng hóa sản phẩm, kéo theo đa dạng hóa đối tượng tham gia thị trường

Nói đến TPDN, dường như đã “đóng đinh” trong đầu của nhiều người là thị trường của các công ty, ngân hàng, định chế tài chính....với những gói trái phiếu từ vài chục, vài trăm tới hàng nghìn tỷ đồng với kỳ hạn từ 3-5 năm ( trung bình giai đoạn 2017-2019 là 3,7 năm). Thời nay đã khác, để thu hút nhiều khoản tiền nhỏ lẻ các doanh nghiệp đã đa dạng hóa sản phẩm bằng cách phát hành trái phiếu với mệnh giá rất nhỏ từ 5 triệu đồng trở lên tới 1 tỷ đồng và kỳ hạn cũng linh động hơn nhiều đó là từ 3 tháng, 6 tháng, 1 năm....sự đa dạng hóa sản phẩm này đã cho phép lôi kéo cả đám đông người lao động, làm công, doanh nhân, doanh nghiệp khoác áo “ nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp” nhập “sới”   ...vét tiền tiết kiệm hay chuyển những cục vốn to, nhỏ... từ các kênh đầu tư khác góp phần thổi bùng thị trường TPDN....   

Thực tế đã và đang chứng minh, doanh nghiệp không đủ điều kiện để vay vốn ngân hàng, trong khi các nguồn vốn khác rất khó khăn. Tiền dự trữ cạn kiệt, tiền ứng trước của khách hàng, của nhà thầu không có, doanh thu bán hàng mới hạn chế.... thì TPDN dù là kênh đắt đỏ nhất vẫn được các doanh nghiệp ráo riết phát hành.   

Nhanh tàn và điều chỉnh trở về “trạng thái bình thường mới”

Thị trường TPDN bùng phát mạnh do các lý do như đã phân tích phần trên, nhưng nó sẽ thay đổi khi những nguyên nhân gây ra sự bùng phát đó thay đổi hoặc có những nguyên nhân mới đủ lớn tác động vào.

Nhiều doanh nghiệp, dường như chỉ cần có tiền, “vay được là được” bất chấp khả năng trả nợ và hậu quả. Theo thống kê của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, trong năm 2019, có 28/217 doanh nghiệp phát hành có khối lượng phát hành trái phiếu vượt quá 3 lần vốn chủ sở hữu, trong đó, 11 doanh nghiệp có khối lượng phát hành vượt 50 lần vốn chủ sở hữu, 6 doanh nghiệp khối lượng phát hành vượt 100 lần vốn chủ sở hữu. Nhiều trường hợp phát hành gói sau để trả cho gói trước .... khi biến cố xảy ra, không vay tiếp được thì đổ vỡ là tất yếu.

Chi phí vốn cho doanh nghiệp quá cao trung bình khoảng 10,5% có nhiều trường hợp 14-19% (chưa tính chi phí phát hành 3-3,5%), doanh nghiệp, cực chẵng đã mới phải  tìm tới TPDN. Nếu không vì mục đích chiếm dụng, lừa đảo, cướp trắng của nhà đầu tư thì chắc chắn doanh nghiệp chịu khổng nổi cũng phải buông- bán lại, sát nhập, bán tống bán tháo hàng tồn kho thu tiền....vv

Lãi suất giảm, tiền dồi dào... chủ yếu do sức sản suất chưa hồi phục, với những nỗi lực của chính phủ, kích thích tiêu dùng nội địa và khi thị trường xuất khẩu hồi phục, sản xuất trong nước sẽ bật mạnh.... “ và con tim sẽ vui trở lại”, nhu cầu tiêu dùng tăng trở lại... sẽ đẩy lạm phát đi lên do cầu “kéo” và chi phí “ đẩy”, theo đó lãi suất cũng sẽ tăng theo. Dòng tiền sẽ giảm dần vào thị trường TPDN chuyển sang các kênh đầu tư khác như cổ phiếu, gửi ngân hàng....

Có nhiều trường hợp không thực hiện được cam kết, không có khả năng trả được nợ gốc, chủ động xù nợ...do phát hành không thành công các đợt tiếp theo, không có dòng tiền thanh toán nợ gốc, lãi, do cố tình....vv. Đổ vỡ cục bộ dường như khó tránh khỏi, có thể có hàng chục (hoặc nhiều hơn) doanh nghiệp đổ vỡ, hàng trăm, hàng nghìn hoặc nhiều nghìn nhà đầu tư cá nhân thua thiệt, mất tiền.... nhưng chỉ là cục bộ, chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ và quan trọng là hệ thống tài chính quốc gia vẫn mạnh và an toàn, TPDN đã hoàn thành sứ mệnh của nó, giống như trong chiến tranh, có mất mát, có hi sinh thậm chí có thể cả một tiểu đoàn, một sư đoàn bị xóa sổ nhưng toàn cục là chiến thắng và lịch sử sẽ ghi danh họ. Nghị định 163/2018 sẽ được sửa đổi, thị trường TPDN sẽ được điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện bình thường mới./.

Lời Admin: Bài viết này có thể được coi là tiếp tục như một cảnh báo về TPDN, tuy nhiên cũng giống như người tham gia giao thông, biết rằng vẫn luôn có những cảnh báo “tai nạn” có thể xảy ra, nhưng chẳng lẽ lại vì thế mà không tham gia giao thông nữa?! nhà đầu tư, người có tiền vẫn luôn có lí do để vào cuộc theo góc nhìn của họ mặc dù rủi ro có thể đang chực chờ phía trước.

Điều gì chờ đón các trái chủ đáng kính đang say thính, say mồi. Xin vui lòng theo dõi bài viết tiếp theo.

* Chia sẻ độc quyền của tác giả Nguyễn Đỗ Việt - Chuyên gia Tài chính - BĐS trên MXH NguoiMuaNha.vn