Cuộc đua bất cân sức giữa giá nhà và thu nhập 🙂

Nhìn lại năm 1998, với mức lương khoảng 3 triệu đồng mỗi tháng, một người lao động có thu nhập ngang ngửa giá mỗi mét vuông nhà ở Hà Nội. Một căn nhà 33 m² khi đó có giá khoảng 100 triệu đồng - tương đương khoảng 3 năm tổng thu nhập của một người đi làm nếu chưa trừ chi phí, cộng thêm khoản vay mượn từ người thân. Lộ trình tích lũy để sở hữu tài sản khi đó tương đối rõ ràng và khả thi.

🤷‍♀️ Gần ba thập kỷ sau, cán cân này đã hoàn toàn lệch nghiêng. Giá căn nhà ấy đã cán mốc khoảng 6,6 tỷ đồng, tương đương 200 triệu đồng cho mỗi mét vuông, tức tăng tới 66 lần. Trong khi đó, thu nhập bình quân của người lao động thành thị năm 2025 chỉ đạt khoảng 7,4 triệu đồng mỗi tháng, tức chỉ tăng khoảng 2,5 lần so với thời điểm năm 1998.

🧐 Nếu tính theo chỉ số tỷ lệ giá nhà trên thu nhập, một người lao động thành thị có thu nhập trung bình sẽ mất gần 75 năm tích lũy toàn bộ thu nhập (chưa chi tiêu bất cứ khoản gì) mới đủ tiền mua một căn nhà nhỏ. Ngay cả với nhóm thu nhập khá khoảng 20 triệu đồng mỗi tháng và dồn dịch tiết kiệm được một nửa số đó, thời gian tích lũy thuần túy cũng mất tới hơn nửa thế kỷ — một con số chưa tính đến yếu tố trượt giá và lạm phát.

Bất bình đẳng thế hệ và rào cản từ thị trường lao động 😖

Sự chênh lệch này chia người trẻ thành hai nhóm với hai kịch bản cuộc đời hoàn toàn khác nhau:

👉 Nhóm có điểm tựa: Không mất chi phí thuê nhà (vốn thường chiếm từ 25% đến 40% thu nhập hàng tháng), nhận khoản hỗ trợ vốn ban đầu từ cha mẹ để đòn bẩy tài chính, tận dụng đà tăng giá tài sản để tiếp tục tái đầu tư.

👉 Nhóm tự lực: Vừa gánh tiền thuê trọ và chi phí sinh hoạt đắt đỏ, vừa tích lũy trung bình 1 đến 2 triệu đồng mỗi tháng. Số tiền chắt chiu cả năm khoảng 15 đến 20 triệu đồng này thậm chí không đuổi kịp mức tăng giá của một bất động sản chỉ trong vài tuần.

Cơ hội "vượt khó" bằng năng suất lao động cũng đang hẹp dần do những rào cản về cấu trúc lực lượng lao động. Hiện có khoảng 1,4 triệu thanh niên từ 15 đến 24 tuổi rơi vào nhóm không có việc làm, không đi học và không tham gia đào tạo, chiếm gần 10% tổng số thanh niên cả nước. Trong khi đó, tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ chuyên môn kỹ thuật vẫn chưa chạm mốc 30%, tạo ra khoảng trống lớn về năng suất lao động.🥹

Chưa dừng lại ở đó, theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới, gần 40% kỹ năng cốt lõi của người lao động sẽ bị biến đổi vào năm 2030 dưới tác động của công nghệ và tự động hóa, buộc người đi làm phải liên tục học tập nếu không muốn bị đào thải.

Bài toán của một nền kinh tế trưởng thành

Việt Nam đã chính thức bước vào nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao với GNI bình quân đầu người năm 2025 đạt 4.970 USD theo ghi nhận của Ngân hàng Thế giới. Tuy nhiên, thước đo thực sự cho sự phát triển bền vững không nằm ở các con số thống kê quy mô, mà nằm ở khả năng di động xã hội — nơi một người sinh ra ở vạch xuất phát thấp vẫn có cơ hội vươn lên bằng chính sức lao động.

😌Tài sản cha mẹ để lại cho con cái là kết quả tích lũy hợp pháp và hoàn toàn tự nhiên. Nhưng khi tài sản thừa kế trở thành yếu tố duy nhất định đoạt khả năng an cư của một thế hệ, động lực sản xuất và đổi mới sáng tạo sẽ bị suy giảm. Một nền kinh tế khỏe mạnh cần những chính sách điều tiết thị trường tài sản và phát triển nhà ở xã hội hiệu quả, đảm bảo cánh cửa tự thân lập nghiệp luôn mở rộng cho bất kỳ ai có nỗ lực và năng lực.