Có những người bỏ vài trăm triệu mua "nhà", đến lúc cần bán mới phát hiện mình chưa từng sở hữu căn nhà nào cả.

Đọc câu chuyện của bà N. ở TP.HCM vừa bị tòa bác đơn kiện, mất trắng gần ba trăm triệu đồng vì nhầm lẫn giữa "sở hữu kỳ nghỉ" và "sở hữu bất động sản", tôi vừa thấy thương, vừa thấy giận. Nhưng cái giận lớn nhất là dành cho những ngòn ngọt, lập lờ của cái gọi là nghệ thuật bán hàng vô đạo đức.

Năm 2019, bà N. bỏ ra hơn nửa tỷ bạc, hí hửng nghĩ mình đã sở hữu một "căn hộ nghỉ dưỡng" lâu dài, có thể cho thuê kiếm dòng tiền, thích thì bán lại chốt lời, không thì để lại thừa kế cho con cháu. Đến khi cần tiền, muốn bán lại thì mới ngã ngửa: Hóa ra thứ bà cầm trên tay chỉ là cái quyền được đến ở cái phòng đó vài ngày mỗi năm. Tiền đã đóng thì không lấy lại được, mà kiện lên tòa thì từ cấp sơ thẩm đến phúc thẩm đều lắc đầu: "Hợp đồng ký tự nguyện, giấy trắng mực đen rõ ràng, không vô hiệu được".

Sự nhầm lẫn này không phải là cá biệt bởi đã có rất nhiều người thậm chí có những người rất giàu, rất sỏi đời vẫn ngậm quả đắng như thường chỉ vì cái bẫy "đánh lận con đen" của vài ba chữ nghĩa.

Nếu ai đã từng một lần bước chân vào các sự kiện giới thiệu "sở hữu kỳ nghỉ", các bác sẽ hiểu vì sao người ta dễ xuống tiền đến thế. Ở đó có cái gì? Có nhạc du dương, có ánh đèn lấp lánh, có những ly rượu vang sang chảnh, và đặc biệt là có một đội ngũ tư vấn viên sở hữu cái lưỡi "không xương nhưng nhiều đường lắt léo".

Họ sẽ vẽ ra một viễn cảnh tương lai tươi sáng: Bạn là chủ nhân của một phong cách sống thượng lưu, bạn có tài sản tích lũy, có căn hộ ven biển. Họ dùng những từ ngữ đầy tính khơi gợi như "sở hữu lâu dài", "tài sản của gia đình", nhưng họ lại cố tình lờ đi bản chất pháp lý. Trong cơn say của những tràng pháo tay chúc mừng "chốt cọc thành công" vang lên liên tục trong khán phòng, khách hàng rơi vào trạng thái hưng phấn tâm lý cực độ. Để rồi, họ hạ bút ký vào một tệp hợp đồng dày cộm vài chục trang mà chưa kịp đọc hết một điều khoản.

Về mặt luật pháp, các doanh nghiệp này họ cực kỳ khôn ngoan. Họ có cả một đội ngũ luật sư sừng sỏ đứng sau để thiết kế hợp đồng. Trên giấy tờ, họ dùng đúng từ "Hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ" (Timeshare) – tức là bạn chỉ mua quyền sử dụng thời gian nghỉ dưỡng, chứ tuyệt đối không có một centimet quyền sử dụng đất hay sở hữu nhà ở nào ở đây cả. Nhân viên tư vấn có thể nói hươu nói vượn để dụ bạn, nhưng khi ra tòa, thẩm phán chỉ nhìn vào văn bản giấy trắng mực đen có chữ ký của bạn, chứ không ai đi phân xử bằng lời nói gió bay của mấy đứa sales.

Các bác hãy nhớ "Sở hữu kỳ nghỉ" và "Sở hữu bất động sản nghỉ dưỡng" là hai hành tinh hoàn toàn khác nhau.

Sở hữu bất động sản (Condotel, Biệt thự biển): Bác bỏ tiền ra mua một sản phẩm hình thành trong tương lai hoặc đã có sẵn. Bác có quyền sở hữu tài sản (dù có thể là sổ hồng 50 năm hay lâu dài tùy dự án), bác có quyền định đoạt, mua bán, chuyển nhượng cái bất động sản đó trên thị trường.

Sở hữu kỳ nghỉ (Timeshare): Bản chất nó là một dạng tiêu sản, một dịch vụ trả tiền trước cho những kỳ nghỉ trong tương lai. Bác không phải là chủ nhà. Bác chỉ là người thuê phòng dài hạn được trả tiền trước. Và ngặt một nỗi, cái "quyền nghỉ" này cực kỳ khó thanh khoản. Khi bác chán không muốn đi nghỉ nữa, bác muốn bán lại cái quyền này trên thị trường thứ cấp thì... ôi thôi, lỗ chổng vó hoặc chẳng ai thèm mua.

Cái bài học đắt giá của bà N. chính là lời cảnh tỉnh muộn màng cho cái gọi là "bản lĩnh đọc hợp đồng" của người đi đầu tư.

Nhiều người đi mua bất động sản lạ lắm, mua mớ rau vài nghìn đồng thì lật lên lật xuống, mặc cả từng xu. Nhưng khi xuống tiền trăm triệu, tiền tỷ cho những sản phẩm tài chính phức tạp, họ lại phó mặc hoàn toàn cho cái sự "nghe kể" và niềm tin cảm xúc.

Tôi không bảo mô hình sở hữu kỳ nghỉ là xấu hoàn toàn. Ở nước ngoài, nếu anh thực sự có nhu cầu đi du lịch đều đặn hàng năm, hiểu rõ luật chơi và chấp nhận trả tiền trước cho dịch vụ, thì đó là một lựa chọn văn minh. Nhưng ở Việt Nam, khi nó bị biến tướng và được chào mời dưới chiếc áo khoác "đầu tư bất động sản sinh lời", nó trở thành một cái bẫy cảm xúc nguy hiểm.

Lời khuyên thẳng thắn của tôi dành cho các bác: Trước khi đặt bút ký bất kỳ cái gì liên quan đến tiền bạc, hãy cất cái cảm xúc hân hoan ở ngoài cửa. Hãy đọc kỹ từng chữ. Nếu không hiểu, hãy bỏ ra vài triệu đồng thuê một luật sư hoặc một chuyên gia có nghề ngồi đọc và phân tích hộ. Đừng tiếc vài triệu đồng tiền tư vấn để rồi phải đi "học phí" vài trăm triệu, thậm chí vài tỷ đồng cho những bài học chua chát tại tòa án.

Suy cho cùng, trên thị trường tài chính, tiền chỉ được tạo ra khi bạn có kiến thức, và tài sản chỉ được bảo vệ khi bạn có sự tỉnh táo mà thôi!