Nhìn vào những con số thống kê từ Sở Xây dựng TP.HCM, chúng ta mới thấy rõ sự chênh lệch đến ngỡ ngàng giữa giấc mơ và thực tại. Trong khi nguồn cung từ phía Nhà nước và doanh nghiệp đầu tư chỉ vỏn vẹn khoảng 10.000 căn nhà ở xã hội cho thuê và hơn 2.000 phòng lưu trú công nhân, thì khối tư nhân lại đang vận hành gần 60.000 công trình nhà trọ độc lập với gần 630.000 phòng. Sự áp đảo tuyệt đối này cho thấy, nếu không có những dãy nhà trọ bình dân của các hộ gia đình, áp lực nhà ở tại đô thị lớn nhất cả nước chắc chắn đã vỡ trận từ lâu.

Tuy nhiên, đằng sau vai trò gánh team cực kỳ quan trọng đó là những mảng màu trầm chưa thể giải quyết một sớm một chiều. Phần lớn các khu trọ hiện nay vẫn mang những hạn chế kinh điển như diện tích nhỏ hẹp, mật độ cư trú dày đặc, thiếu không gian sinh hoạt chung và hạ tầng xuống cấp theo thời gian. Người lao động chấp nhận những căn phòng mười mấy mét vuông, mùa mưa có thể ngập, mùa hè có thể nóng, đơn giản vì đó là lựa chọn duy nhất phù hợp với túi tiền của họ trong bối cảnh giá nhà đất liên tục leo thang đến mức không tưởng.

Áp lực này được dự báo sẽ còn nặng nề hơn rất nhiều trong những năm tới. Đến năm 2030, nhu cầu thuê nhà của công nhân tại các khu công nghiệp trên địa bàn thành phố ước tính lên tới hơn 727.000 căn. Trong khi đó, chỉ tiêu phát triển nhà lưu trú công nhân của thành phố trong cùng giai đoạn mới chỉ dừng lại ở con số 10.000 căn, tức là đáp ứng chưa đầy 2% nhu cầu thực tế. Nếu không có những giải pháp mang tính đột phá, dòng người nhập cư đổ về Sài Gòn sẽ tiếp tục phải phụ thuộc hoàn toàn vào những dãy trọ tự phát của người dân.

Để giải quyết bài toán hóc búa này, TP.HCM đang đề xuất hàng loạt cơ chế mạnh mẽ nhằm thu hút doanh nghiệp tham gia vào phân khúc nhà ở cho thuê dài hạn, từ việc miễn giảm tiền sử dụng đất, giảm thuế, cho đến các gói tín dụng ưu đãi với lãi suất chỉ khoảng 3% đến 4% mỗi năm. Đây là những tín hiệu rất đáng mừng, nhưng có lẽ vẫn chưa đủ nếu chúng ta bỏ quên một lực lượng cốt lõi.

Đồng quan điểm với Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA), giới chuyên gia nhận định rằng bên cạnh việc trải thảm đỏ mời gọi các tập đoàn lớn, Nhà nước cần có những chính sách hỗ trợ thiết thực và trực tiếp cho chính các chủ nhà trọ tư nhân. Bản thân họ cũng là những mảnh ghép của hệ thống nhà ở xã hội đang hoạt động hiệu quả nhất. Việc tạo điều kiện cho họ tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi để cải tạo phòng ốc, nâng cấp hệ thống phòng cháy chữa cháy và cải thiện điều kiện vệ sinh là phương án khả thi và nhanh chóng nhất để nâng cao chất lượng sống cho hàng triệu lao động.

Trong khi chờ đợi những tòa nhà chung cư xã hội tương lai hoàn thành thủ tục pháp lý và khởi công, hàng triệu lao động nhập cư vẫn đang ngày ngày trở về những con hẻm nhỏ, mở cánh cổng sắt của những dãy trọ tư nhân để tìm kiếm một giấc ngủ yên lành sau giờ làm việc. Những chủ trọ bình dân, bằng cách này hay cách khác, vẫn đang lặng lẽ giữ cho guồng quay đô thị của Sài Gòn không bị lệch nhịp.