Theo con số chính thức, 1.300 người đã tới bốc thăm suất mua dự án Nhà ở xã hội NHS Trung Văn vào sáng hôm đó. Chỉ có 149 căn được bán, với giá 19,5 triệu đồng một mét vuông, cái giá thấp không tưởng so với giá thị trường ở khu vực Trung Văn - Tố Hữu năm 2023.
Số người xếp hàng có thể gấp đôi con số đó, dựa vào những bức ảnh toàn cảnh (ChatGPT đếm được hơn 2.000 người ngồi trong nhà thi đấu chỉ qua một góc chụp).
Họ có thể là người thân, bạn bè của người bốc thăm, nhưng cũng có thể là người môi giới bất động sản, hoặc một người nghĩ ra được kế kiếm ăn từ các suất mua nhà này. Trước đợt bốc thăm vài tháng, đã có những lời quảng bá về "suất ngoại giao" chênh vài trăm triệu đồng, nhưng "chắc chắn trúng" so với việc đi bốc thăm tỉ lệ chọi 1/10.
Sau đợt bốc thăm cũng chỉ vài tháng, trên các sàn bất động sản thứ cấp đã đầy tin rao bán lại dự án NHS Trung Văn, dù nhà ở xã hội thuộc diện hạn chế mua bán. Chỉ có điều, đến tháng 5-2024, khi dự án sắp bàn giao, giá mỗi mét vuông tại NHS Trung Văn đã lên đến 41-43 triệu đồng…”.
(Trích “Sự bất lực của quy hoạch nhà ở” - Đức Hoàng, Tuổi trẻ Cuối tuần, 6/2024)
Cách đây 3 tháng, tức là sau một năm từ bài viết trên, các đồng nghiệp tại Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội đã quay lại dự án NHS Trung Văn. Lúc này giá bán thứ cấp đã lên đến 70 triệu đồng/mét. Một kịch bản dễ tưởng tượng: người mua sẽ dọn vào ở với tư cách một người mượn nhà; sau đó hoàn tất giao dịch khi các căn nhà ở xã hội này đủ điều kiện mua bán (sau 5 năm). Không cho bán bây giờ thì họ giao dịch bằng thỏa thuận tương lai.
Các đồng nghiệp ở HTV không làm điều tra ở NHS Trung Văn vì nhà báo Đức Hoàng lừng lẫy ở trên đã nhắc đến dự án này đâu: thật ra cả hai đều chỉ có một chỗ đó làm đề tài nếu muốn làm về nhà ở xã hội thôi. Quá hiếm dự án mới.
Trong Diễn đàn “Xây dựng thị trường bất động sản lành mạnh, bền vững” do Đài Hà Nội mới tổ chức tuần trước, một trong những đề xuất được các chuyên gia nhấn mạnh, là xây dựng cả quỹ nhà cho thuê để hướng tới đối tượng cần nhà ở xã hội.
Đó là cũng là một sự tắc nghẽn: lấy ví dụ một giai đoạn, trong vòng 5 năm từ 2016 đến 2020, Hà Nội có thêm 2.018 căn nhà ở xã hội cho thuê. Cùng giai đoạn đó, dân số thành phố tăng 700.000 người.
Nếu có thêm nhà ở xã hội cho thuê, tình trạng đầu cơ chắc chắn sẽ giảm. Người ta sẽ không lái xe đến cổng nhà thi đấu lúc 4h sáng, dẫm đạp chen chúc để đấu thầu một cái hợp đồng cho thuê (đặc biệt là hợp đồng ngắn hạn và được xét duyệt lại liên tục). Người lao động thu nhập thấp vẫn có quyền an cư, với một hợp đồng thuê từ nhà nước, thay vì bà chủ nhà nào đó thỉnh thoảng lại xông vào “cho khách chị xem nhờ nhà một tí”, hoặc vô cớ đòi tăng giá.
Trong suốt năm qua, khi giá nhà tăng đến mức khùng điên, những thảo luận chủ yếu xoay quanh việc “chống đầu cơ”, với trăn trở về việc đánh thuế tài sản. Tôi đọc và rất hay thở dài. Chúng ta vốn đã là một cộng đồng nghiện chống cái này, loại trừ cái kia, với một niềm tin chất phác là cứ bài xích cái xấu thì cái tốt sẽ tự nhiên hình thành. Từ văn hóa đến quản lý xã hội. Chúng ta nói quá nhiều về thuốc, về phẫu thuật, về trị bệnh. Ta không nói về phòng bệnh, về vắc-xin. Cơ thể không khỏe được.
Nhà ở cũng thế. Nếu cương quyết tiếp cận bằng việc “chống đầu cơ”, bằng thuế, bằng các giao dịch có điều kiện, có thể ta sẽ không bao giờ giải quyết được vấn đề. Dù bạn có tăng điều kiện lên mức độ nào, những chiếc xe hơi vẫn xếp hàng đầy cổng nhà văn hóa Cầu Giấy và người ta vẫn sẵn sàng giao dịch bằng thỏa thuận tương lai thôi (kể cả tương lai 10 năm). Giá vẫn sẽ tăng vì nguồn cung thiếu. Vắc-xin của thị trường này, là bằng mọi cách tăng nguồn cung nhanh nhất, không nhất thiết phải thông qua hình thức sở hữu.
Xây dựng quỹ nhà cho thuê không phải ý tưởng gì mới. Nhưng diễn đàn của Đài Hà Nội là một trong số ít những tin tức gần đây mà tôi đọc nhưng không thở dài. Có những chuyện cũ, vẫn phải nói đi nói lại.
Năm sau, một đồng nghiệp khác có thể vẫn phải quay lại NHS Trung Văn để làm phóng sự. Chưa có dự án mới. Mức giá lúc đó có thể đã là 100 triệu/mét vuông. Nếu vậy, tôi cũng sẽ lại viết tút về cái phóng sự mới đó. Bao lần cũng được.
Tác giả: Đinh Đức Hoàng