Hãy tưởng tượng thế này cho dễ hình dung: nếu mỗi chúng ta có số Căn cước công dân (CCCD) để quản lý thì giờ đây, mỗi căn hộ, mỗi miếng đất trong dự án cũng sẽ được "phát" cho một dãy mã định danh riêng biệt, duy nhất, không đụng hàng.
Theo quy định mới tại Nghị định 357, mỗi căn nhà, mỗi sản phẩm trong dự án sẽ được gắn một chuỗi ký tự riêng, dài tối đa 40 ký tự, không trùng lặp. Mã này được hệ thống tạo tự động, dựa trên thông tin dự án, công trình, mã địa điểm và một dãy ký tự tự nhiên phía sau. Hiểu nôm na, nó giống như biển số xe: nhìn vào là biết nó thuộc “hộ khẩu” nào, nằm ở đâu trong hệ thống.
Toàn bộ dữ liệu này được quản lý thống nhất trên phạm vi cả nước bởi Bộ Xây dựng, còn việc thu thập, cập nhật tại địa phương do UBND cấp tỉnh thực hiện. Nghĩa là từ trung ương tới địa phương đều nằm trong cùng một hệ thống. Không còn chuyện mỗi nơi một kiểu lưu trữ rời rạc như trước.
Nhưng câu hỏi thực tế mà nhiều người quan tâm là: vậy cá nhân như mình, muốn xem mã định danh bất động sản thì làm thế nào? Nếu bạn đang nhắm mua một căn chung cư và muốn check xem "lý lịch" nó có sạch không, pháp lý có chuẩn chỉnh không thì phải làm thế nào?
Câu trả lời không phải là “vào Google gõ là ra”. Hệ thống dữ liệu này được khai thác theo cơ chế phân quyền rất chặt. Bộ Xây dựng có quyền khai thác toàn bộ dữ liệu đã tích hợp. Các bộ ngành khác được truy cập trong phạm vi quản lý của mình. UBND cấp tỉnh được truy cập dữ liệu trong địa bàn để phục vụ quy hoạch, điều hành đô thị.
Còn tổ chức, cá nhân? Không phải ai cũng tự do tra cứu chi tiết. Nếu bạn cần khai thác thông tin chuyên ngành hoặc dữ liệu cụ thể, bạn phải gửi phiếu yêu cầu. Có thể nộp trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quốc gia, nộp trực tiếp tại bộ phận một cửa của Bộ Xây dựng, gửi qua bưu chính hoặc thông qua hệ thống giải quyết thủ tục hành chính của Bộ.
Để được cấp quyền khai thác thông tin, dữ liệu, cần thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Tổ chức, cá nhân nộp yêu cầu khai thác thông tin: Trực tuyến, trực tiếp, qua bưu chính, hệ thống giải quyết thủ tục hành chính của Bộ Xây dựng.
Bước 2: Bộ Xây dựng cấp quyền truy cập thông tin bằng hình thức điện tử hoặc theo mẫu thông báo.
Bước 3: Người yêu cầu thanh toán chi phí khai thác thông tin theo quy định.
Bước 4: Bộ Xây dựng xem xét yêu cầu trong không quá 7 ngày
Bước 5: Bộ Xây dựng thông báo quyết định, trường hợp từ chối nêu rõ lý do.
Tại sao phải phức tạp vậy? Vì dữ liệu bất động sản không chỉ là thông tin diện tích, vị trí, mà còn liên quan đến dữ liệu cá nhân, chủ sở hữu, giao dịch. Những dữ liệu này thuộc nhóm nhạy cảm, phải tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và khung kiến trúc dữ liệu quốc gia. Việc truy cập phải có mục đích rõ ràng, có giám sát. Thậm chí với dữ liệu nhạy cảm, thông tin có thể được ẩn danh hoặc chỉ cấp quyền truy cập đặc biệt.
Nghe có vẻ hơi “khó tiếp cận”, nhưng thực ra đây là bài toán cân bằng giữa minh bạch và bảo mật. Nếu mở toang cho ai cũng tra được mọi thông tin chi tiết của bất động sản, thì câu chuyện lộ dữ liệu cá nhân, lạm dụng thông tin sẽ xảy ra ngay. Nhưng nếu siết quá chặt, người dân lại khó tiếp cận thông tin phục vụ giao dịch.
Ở góc độ thị trường, mã định danh điện tử có thể mang lại 3 thay đổi lớn.
Thứ nhất, chuẩn hóa dữ liệu. Một bất động sản sẽ có một mã duy nhất, tránh nhầm lẫn, trùng lặp, sai thông tin khi giao dịch, thế chấp, chuyển nhượng. Điều này đặc biệt quan trọng khi thị trường ngày càng số hóa.
Thứ hai, tăng tính minh bạch trong quản lý. Cơ quan nhà nước có thể theo dõi biến động, nguồn cung, tình trạng pháp lý nhanh hơn thay vì gom dữ liệu thủ công.
Thứ ba, mở đường cho các dịch vụ tài chính – công nghệ phát triển. Khi dữ liệu được số hóa, khả năng tích hợp với ngân hàng, thuế, quy hoạch sẽ thuận lợi hơn. Một ngày nào đó, việc tra cứu lịch sử pháp lý bất động sản có thể nhanh như tra cứu lịch sử tín dụng.
Nhưng để người dân thực sự hưởng lợi, cần thêm một bước nữa: đơn giản hóa quy trình tiếp cận thông tin cơ bản. Ví dụ, các dữ liệu không nhạy cảm như mã định danh, tình trạng quy hoạch chung, tình trạng thế chấp có thể được cung cấp ở mức độ tra cứu công khai có kiểm soát. Như vậy, người mua nhà không phải “đoán mò” hay phụ thuộc hoàn toàn vào lời bên bán.
Vậy nếu bạn chuẩn bị mua nhà sau 1/3 thì nên làm gì? Hỏi rõ bên bán về mã định danh của bất động sản đó. Kiểm tra xem thông tin trên hệ thống có khớp với giấy tờ hay không thông qua kênh chính thức. Đừng chỉ cầm mỗi sổ đỏ rồi tin tuyệt đối. Khi hệ thống đã tồn tại, việc bỏ qua nó là tự mình bỏ qua một lớp bảo vệ.
Mã định danh bất động sản giống như gắn thêm “chứng minh thư” cho căn nhà. Nó không làm giá nhà tăng ngay, cũng không khiến giao dịch nhanh hơn chỉ sau một đêm. Nhưng về dài hạn, đây là nền móng cho một thị trường chuyên nghiệp hơn.