Bộ Tài nguyên và Môi trường đang đưa ra một đề xuất cực kỳ chấn động: Mở rộng cơ chế cấp sổ đỏ cho các trường hợp mua bán đất bằng giấy viết tay trong giai đoạn mười năm từ mùng 1 tháng 7 năm 2014 đến trước mùng 1 tháng 8 năm 2024.
Nghe qua thì thấy đây đúng là một "phao cứu sinh" vĩ đại, một tấm vé đổi đời giúp hàng triệu con người thoát khỏi cái cảnh trớ trêu mang tên "có đất thật nhưng giấy tờ lửng lơ", biến tài sản từ trạng thái "đắp chiếu nằm chết" thành tài sản "sống" có thể mang đi cắm ngân hàng hoặc sang nhượng danh chính ngôn thuận.
Thế nhưng, cuộc đời vốn dĩ không có miếng bánh nào miễn phí và đằng sau cái đề xuất đầy nhân văn này lại là một bầu trời châm biếm, mở ra một cuộc chiến cân não giữa khát vọng hợp thức hóa của người dân và nỗi lo trục lợi pháp lý của các nhà quản lý.
Cái sự hài hước ở đây nằm ở chỗ, suốt bao nhiêu năm qua, dù luật pháp đã hô hào phải ra công chứng, phải minh bạch, thì thị trường ngầm của những tờ giấy viết tay ngoáy vội vẫn sống khỏe, sống tốt.
Người ta tìm đến đất giấy tay với đủ mọi lý do: người bán thì muốn né thuế để ăn trọn tiền, thủ tục sang tên đổi chủ của cơ quan hành chính thì quá phức tạp khiến người ta nản lòng, hoặc phổ biến nhất là những người thu nhập thấp chấp nhận đánh cược với số phận, nhắm mắt đưa chân mua rủi ro để đổi lấy một chỗ cắm dùi giá rẻ. Để rồi sau đó là chuỗi ngày dài mất ăn mất ngủ vì đất không chính chủ, không vay mượn được gì, đến lúc gia đình có biến cố thì kéo theo những vụ tranh chấp thừa kế dai dẳng từ đời cha sang đời con vẫn chưa có hồi kết.
Rõ ràng, đề xuất này giúp bảo vệ quyền lợi người dân và phù hợp với thực tế giao dịch ngoài thị trường. Và thâm chí đây còn là nước đi đôi bên cùng có lợi dân thì có sổ để an tâm đầu tư, Nhà nước thì tự dưng thu về một rổ tiền từ tiền sử dụng đất, lệ phí trước bạ cho đến các loại thuế liên quan, đưa dòng vốn chết quay trở lại dòng chảy kinh tế.Tuy nhiên, nó cũng đi kèm rủi ro tranh chấp sẽ rất lớn nếu hai bên mua bán đã mất, chữ ký không thể xác thực hoặc giấy tờ không rõ nguồn gốc.
Nhưng làm sao để phân biệt giữa một người dân nghèo mua đất thật và một thiên tài làm giả hồ sơ? Khi quy định vừa mở ra, người ta lập tức ngửi thấy mùi của những chiếc bút mực ký lùi ngày, những tờ giấy được làm cũ một cách tinh vi để biến một giao dịch lấn chiếm đất công của năm 2025 thành một vụ mua bán "hợp pháp" từ năm 2016.
Thử hỏi ở cấp xã phường, nơi trực tiếp tiếp nhận hồ sơ, các cán bộ làm sao có thể dùng mắt thường để xác minh một tờ giấy viết tay nguệch ngoạc được ký thực tế vào năm nào nếu không có các biện pháp nghiệp vụ tối tân?
Rủi ro tranh chấp bùng nổ sẽ lớn chưa từng thấy nếu hai bên mua bán ngày xưa nay đã khuất núi, chữ ký không thể xác thực, hoặc đất đai vốn dĩ không rõ nguồn gốc. Chính vì thế, để cái phao cứu sinh này không biến thành một cái bẫy hợp thức hóa sai phạm cho các tay đầu cơ trục lợi, chúng ta cần những bộ lọc cực kỳ gắt gao mà bất cứ ai muốn "lên đời" cho đất cũng phải chuẩn bị tâm lý đối mặt.
Các chuyên ra chỉ rõ không thể chỉ nhìn vào mỗi tờ giấy tay mà phải đối chiếu tổng lực với dữ liệu thuế, dữ liệu dân cư, thậm chí là soi lại ảnh viễn thám chụp từ vệ tinh theo từng mốc thời gian để xem ngày đó trên mảnh đất ấy đã có cái nhà nào mọc lên chưa, kèm theo yêu cầu bắt buộc là phải công khai trực tuyến hồ sơ trong vòng 30 ngày để bàn dân thiên hạ cùng soi và phản hồi.
Ngoài ra, phải siết chặt khâu xác minh thực tế, lật lại xem đất có sử dụng ổn định, có tranh chấp lấn chiếm gì không, và lúc này, những thứ tưởng chừng như nhỏ nhặt như hóa đơn tiền điện, tiền nước, biên lai đóng thuế đất hay giấy xác nhận cư trú trước năm 2024 bỗng chốc hóa thành "vũ khí thượng hạng" có giá trị định đoạt số phận của cả mảnh đất.
Nếu bạn đang giữ một mảnh đất giấy tay thuộc diện được đề xuất, lời khuyên chân thành là hãy lập tức rà soát và thu thập lại toàn bộ những bằng chứng sống như hóa đơn điện nước, biên lai thuế, tìm lại những người làm chứng xung quanh để chứng minh việc sử dụng đất ổn định của mình trước khi làn sóng thanh tra đổ bộ.
Còn nếu bạn là người đi mua nhà đất mới, hãy nhớ rằng một giao dịch không có công chứng, chứng thực luôn là một canh bạc mà phần thua phần lớn thuộc về người mua. Đừng để sự thiếu hiểu biết hoặc lòng tham giá rẻ biến bạn thành người phải đi "khóc lóc van xin" một tấm sổ đỏ vốn dĩ có thể sở hữu dễ dàng nếu làm đúng luật ngay từ đầu, bởi vì suy cho cùng, một tờ giấy tay viết vội có thể đưa bạn đến một mái nhà, nhưng chỉ có một quy trình pháp lý chuẩn chỉnh mới giữ được mái nhà đó ở lại mãi mãi với bạn và con cháu của bạn mà thôi!