Nghe thì có vẻ vô lý và buồn cười, nhưng ai đã từng trải qua cái cảnh gạch đá, xi măng rồi mới thấm thía cái sự phũ phàng này. Chuyện là em vừa mới hoàn thành xong công cuộc xây nhà cho bố mẹ, đợt này rảnh rỗi hơn một xíu nên ngồi biên bài chia sẻ chút kinh nghiệm xương máu cho mọi người cùng chiêm nghiệm.
Lúc mới bắt tay vào làm, ai chẳng vẽ ra một kịch bản màu hồng với bảng dự toán đẹp như tranh vẽ, kiểu tính toán tầm 1 tỷ là xong xuôi, thế nhưng dòng đời đưa đẩy thế nào nó lại rất dễ phình to lên thành 1.3 tỷ hay 1.4 tỷ. Còn bác nào mạnh tay dự toán tầm 2 đến 3 tỷ ban đầu, thì đến lúc hoàn thiện, con số nó dội lên thành 3.5 tỷ hay 4 tỷ là chuyện hết sức bình thường ở huyện luôn.
Bản thân em đây, tự nhận là người có kế hoạch, có dự trù hẳn hoi mà cuối cùng đến khi tổng kết vẫn thấy phát sinh thêm mấy trăm triệu lận, nghĩ lại chỉ biết cười trừ cho cái sự ngây thơ của mình.
Từ cái hố sụt tài chính của bản thân, em rút ra được bài học đầu tiên và tối quan trọng là: Đã xây nhà là bắt buộc phải có thiết kế! Các bác làm ơn dẹp ngay cái kiểu tư duy ngẫu hứng theo lối "à chắc làm thế này đẹp đấy" hay "cứ xây đi rồi đến đâu chỉnh đến đó" hộ em cái. Cái bản thiết kế sinh ra là để mình có một cái nhìn tổng quát và chi tiết nhất về tổ ấm của mình, có như vậy thì khi hoàn thiện mọi thứ mới đẹp đẽ và hài hòa được.
Em thấy có rất nhiều nhà bỏ ra đống tiền xây cái xác nhà rõ to, rõ hoành tráng nhưng bên trong không thèm thuê thiết kế, cứ thế mua đồ đạc lắp vào lởm chởm, râu ông nọ cắm cằm bà kia nhìn chán không buồn nói luôn. Hơn nữa, có bản thiết kế trong tay thì các bác mới dự toán trước được khối lượng, chi phí cụ thể cho từng hạng mục từ phần thô, điện nước, cho đến nội thất, cửa giả, gạch lát hay sơn bả.
Càng làm rõ ràng, chi tiết ngay từ đầu bao nhiêu thì về sau càng dễ kiểm soát bấy nhiêu, và có một quy tắc ngầm là sau khi tính toán xong xuôi cái tổng chi phí dự toán đó, các bác nhớ tự động cộng thêm tối thiểu từ 10% đến 20% cho các khoản phát sinh nhé.
Mà đã nhắc đến phát sinh thì cái kinh nghiệm xương máu thứ hai là phải luôn có quỹ dự phòng. Cái khoản này cực kỳ quan trọng nhưng đa số mọi người khi chuẩn bị tiền xây nhà hay bỏ qua vì nghĩ mình đã tính đủ rồi, để rồi sau đó phải ôm đầu đau nhức vì khủng hoảng tài chính.
Trong suốt quá trình thi công, sẽ luôn có cả tỷ thứ từ trên trời rơi xuống bắt các bác phải xì tiền ra, ví dụ như giá vật liệu xây dựng bất ngờ tăng phi mã, rồi bản thân mình đột nhiên muốn thay đổi thiết kế, muốn làm đẹp thêm một chút, hoặc đi sang nhà hàng xóm thấy người ta làm cái này cái kia đẹp quá thế là máu nổi lên lại muốn nâng cấp theo.
Mà ngặt nỗi, mỗi thứ nó chỉ tăng có "một chút" thôi, nghe thì nhỏ nhặt nhưng khi cộng dồn tất cả lại thì nó biến thành một khoản tiền khổng lồ đè nặng lên vai. Nếu các bác thông minh chuẩn bị sẵn một cái quỹ dự phòng rơi vào khoảng 20% tổng ngân sách ngay từ đầu, thì tâm lý lúc làm nhà sẽ nhẹ nhàng, thư thái hơn rất nhiều, không bao giờ phải rơi vào cái cảnh dở khóc dở cười là nhà xây nửa chừng rồi mà chủ nhà phải gánh chịu áp lực tiền bạc đến mức trầm cảm.
Bên cạnh quỹ dự phòng, các bác còn phải biết tự thiết lập kỷ luật bằng cách đặt ra hạn mức nghiêm ngặt cho từng hạng mục một. Ví dụ, ngay từ đầu mình đã xác định trong đầu là chỉ mua loại gạch lát sàn dưới 300 nghìn/m² thôi, thế nhưng đến lúc ra showroom nhìn thực tế thấy loại 500 đến 600 nghìn/m² nó sang chảnh, nó đẹp đẽ quá, thế là cái máu tặc lưỡi trỗi dậy bảo "thôi cố tí" là coi như các bác chính thức bước một chân vào hố tử thần rồi đấy!
Rồi tiếp theo sẽ là cái lavabo đẹp hơn một chút, bộ cửa xịn hơn một chút, hệ thống đèn led lung linh hơn một chút, mỗi thứ "một chút" như thế nó giống như hiệu ứng domino, sẽ kéo tổng chi phí vượt rất xa cái ngân sách ban đầu và kết quả là khi xây xong nhà, chủ nhà dễ rơi vào cảnh mất ngủ triền miên vì nợ nần.
Do đó, một khi đã đặt ngân sách cho từng món thì phải cố mà bám sát lấy nó, đừng để bị lung lay. Đồng thời, lúc làm việc với bên thi công thì phải chốt hợp đồng thật kỹ lưỡng ngay từ đầu, từ giá thầu xây dựng cho đến các điều khoản trọn gói là phải rõ ràng từng chân tơ kẽ tóc: dùng vật liệu gì, thuộc thương hiệu nào, phần nào đã bao gồm trong giá, phần nào chưa, và nếu có chi phí phát sinh thì công thức tính toán ra sao.
Tất cả mọi thứ phải được giấy trắng mực đen, đóng dấu ký tên đàng hoàng, chứ đừng có hứa hẹn suông bằng mồm để rồi đến lúc đặt gạch xây mới ngã ngửa khi nghe bên thầu bảo "cái này chưa bao gồm trong gói chị nhé, cái kia phải tính phát sinh thêm", lúc đó người chịu trận và đau đầu nhất không ai khác chính là bản thân mình.
Suy cho cùng, cái bài toán xây nhà này nhìn tưởng là câu chuyện tiền bạc nhưng hóa ra cái quyết định thắng bại lại nằm ở khâu quản trị cảm xúc. Nghe thì có vẻ chẳng liên quan gì đến ví tiền đúng không, nhưng thực ra nó lại liên quan một cách mật thiết đấy các bác ạ! Khi đã làm việc theo kế hoạch là phải giữ cho mình một cái đầu thật lạnh, tuyệt đối không được để cho cảm xúc dẫn dắt.
Thường thì ai đi xây nhà cũng bị dính vào cái bẫy tâm lý kinh điển: "Thôi cả đời mới làm được cái nhà, cố thêm tí cho nó sang". Ôi cái từ "một tí" này nó ma mị lắm các bác ơi! Hãy làm một phép tính logic mà xem, "một tí" của việc nâng cấp gạch lát từ 300 nghìn/m² lên 600 nghìn/m² cho một căn nhà có khoảng 200 đến 300 mét vuông sàn là nó đã chênh lệch ra cả trăm triệu đồng rồi.
Rồi "một tí" của việc đổi hệ thống cửa từ loại 3 triệu/m² lên loại 6 triệu/m² cho hàng chục cái cửa trong nhà cũng tạo ra một khoản thâm hụt khổng lồ. Đó là chưa kể đến việc mấy người thiên hạ đi qua đi lại, mỗi người vào "kích" một câu kiểu "làm thế này mới đẳng cấp, thế kia mới thời thượng", thế là chủ nhà lại tặc lưỡi theo và thế là tan nành hết cả kế hoạch dòng tiền.
Sau cái lần trải nghiệm xây nhà này, em nghiệm ra được một điều sâu sắc là: Xây nhà không đơn thuần là việc các bác ném tiền ra qua cửa sổ, nó thực chất là một bài toán tổng hợp đòi hỏi mình phải quản lý cảm xúc, quản lý kỳ vọng và quản lý tài chính cùng một lúc. Ngôi nhà của các bác có thể chỉ mất vài tháng để hoàn thiện, nhưng nếu các bác để vỡ kế hoạch tài chính, để cảm xúc cuốn đi thì cái áp lực trả nợ, gồng lỗ có khi sẽ kéo dài đằng đẵng suốt vài năm trời sau đó.
Thế nên, chúc các bác luôn giữ được cái đầu lạnh và quản lý dòng tiền thật thông minh, để vừa sở hữu được một ngôi nhà trong mơ vừa giữ được ví tiền rủng rỉnh, thảnh thơi tận hưởng cuộc sống nha!