Trên công trường Nam đảo những ngày đầu năm 2026, diện mạo một trung tâm chính trị - kinh tế mới đang hiện rõ với tốc độ mà báo chí quốc tế từng ví như “tốc độ ánh sáng”. Tính đến cuối năm 2025, Trung tâm Hội nghị & Triển lãm APEC và Nhà biểu diễn đa năng với tổng vốn đầu tư 21.860 tỷ đồng đã đạt 33% tiến độ chỉ sau chưa đầy 6 tháng thi công. Theo Sun Group, dự án dự kiến về đích vào quý I/2027, sẵn sàng từ trước nhiều tháng cho Tuần lễ Cấp cao APEC.

Sự khẩn trương này không chỉ để phục vụ một sự kiện đối ngoại. Chia sẻ tại Hội thảo Đặc khu Phú Quốc – Cất cánh cùng APEC, TS. Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch, cho rằng APEC là “cơ hội vàng mang tính độc nhất” để Phú Quốc bứt tốc trên bản đồ du lịch MICE (du lịch hội nghị) toàn cầu. Những công trình này là hạ tầng then chốt để hòn đảo chuyển mình từ một điểm đến dựa vào tài nguyên thô sang trung tâm du lịch - nghỉ dưỡng - sinh thái đẳng cấp quốc tế, một trung tâm dịch vụ - văn hóa đẳng cấp quốc tế.

Chuyển đổi xanh và thông minh: Từ cam kết Net Zero đến mạch máu LRT

Không phải ngẫu nhiên việc rời xa xu hướng khai thác tài nguyên thô và yếu tố sinh thái được giới chuyên gia nhấn mạnh. Trong kỷ nguyên mới, "xanh" là tiêu chuẩn bắt buộc để Phú Quốc gia nhập câu lạc bộ các điểm đến toàn cầu. Ông Trần Minh Khoa – Chủ tịch UBND Đặc khu Phú Quốc khẳng định: Đặc khu đã ký cam kết “Chuyển đổi xanh” với các tổ chức quốc tế, hướng tới mục tiêu Net Zero với Đề án Chuyển đổi xanh dự kiến hoàn thành vào Quý I/2026.

Để hiện thực hóa cam kết này, Phú Quốc đang triển khai "át chủ bài" về giao thông thông minh Nổi bật là tuyến tàu điện đô thị LRT. Với tổng vốn đầu tư gần 9.000 tỷ đồng, dài 18km kết nối sân bay đến Trung tâm Hội nghị APEC, LRT là lời giải cho bài toán giảm phát thải. Vận hành hoàn toàn bằng điện, hệ thống này giúp giảm thiểu đến 99% khí thải so với phương tiện cá nhân, đồng thời rút ngắn thời gian di chuyển xuống còn 20 phút.

Để đón tiếp hàng nghìn đại biểu quốc tế tại APEC 2027, yếu tố "thông minh" được Phú Quốc đẩy lên tiêu chuẩn cao nhất ngay từ cửa ngõ hàng không. Theo đó, dự án mở rộng Cảng Hàng không Phú Quốc do Sun Group đầu tư xây dựng phục vụ APEC đã hé lộ mô hình vận hành tổng thể TAM (Total Airport Management) cùng hệ thống sinh trắc học tạo nên một hành trình "liền mạch – không chạm". Với công nghệ soi chiếu cao cấp từ Smiths Detection và hệ thống xử lý hành lý ICS hiện đại, thời gian làm thủ tục chỉ còn vỏn vẹn 15-20 giây/người. Sự kết hợp giữa bãi đỗ tự động hóa và tiếp nhiên liệu ngầm không chỉ tối ưu hiệu suất mà còn minh chứng cho một đô thị vận hành bằng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn.

Mới đây, sau khi Sun Group tiếp nhận vận hành, Cảng HKQT Phú Quốc cũng đã chính thức triển khai thu phí không dừng ePass, giúp giải quyết bài toán ùn tắc cục bộ, rút ngắn thời gian di chuyển và mang lại sự thuận tiện cho hành khách ngay từ khâu tiếp cận sân bay; góp phần cải thiện quản lý giao thông, thúc đẩy văn minh đô thị.

Bài học Singapore và tư duy "Đô thị nén"

Bên cạnh hạ tầng giao thông, trong chiến lược phát triển “xanh - thông minh”, một hòn đảo có 60-70% diện tích là rừng nguyên sinh như Phú Quốc luôn đối mặt với mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển. TS. Nguyễn Sĩ Dũng gợi mở bài học từ Singapore: Giữ rừng nghiêm ngặt nhưng phải tính tới lấn biển tại các vị trí phù hợp để tạo không gian cho hạ tầng hiện đại.

“25% diện tích Singapore là do lấn biển. Nghĩa là nếu không lấn biển thì diện tích Singapore chỉ bằng Phú Quốc. Nếu Phú Quốc lấn biển kiểu Singapore thì hoàn toàn không thua kém. Tuy nhiên, phải có nhân tài và dân cư đông hơn. Singapore có gần 6 triệu dân, trong khi Phú Quốc chỉ hơn 200.000. Muốn phát triển mạnh thì phải thu hút lực lượng dân cư tập trung về đây”, TS Nguyễn Sĩ Dũng nhận định.

Đi cùng với thu hút dân cư là câu chuyện mô hình "đô thị nén". TS. Trần Du Lịch cho rằng cần tạo ra các không gian xanh rộng lớn song hành với các cụm đô thị nén cao tầng, hiện đại để tối ưu hóa quỹ đất. Ở đó, tuyến tàu điện LRT đóng vai trò “trục xương sống” kết nối các cực tăng trưởng, giúp giảm áp lực lên hệ thống đường bộ và bảo vệ cảnh quan tự nhiên.

Cần một "Bản thiết kế" đặc thù cho nhà đầu tư chiến lược

Mọi tham vọng xanh và thông minh sẽ khó thành hình nếu thiếu bệ đỡ thể chế vượt trội. PGS.TS Phạm Trung Lương nhấn mạnh Phú Quốc cần một cơ chế "sandbox" (thử nghiệm) về thể chế để tạo khác biệt. Đặc biệt, chính sách cho nhà đầu tư chiến lược cần được thiết kế thực chất hơn.

APEC 2027 là "cú hích" để Phú Quốc hoàn thiện diện mạo, nhưng giá trị để lại sau hội nghị mới là điều quyết định tương lai. Bằng cách kiên trì với lộ trình xanh hóa giao thông qua dự án LRT, hiện đại hóa hạ tầng MICE và áp dụng các cơ chế đặc thù, Phú Quốc đang khẳng định vị thế của một đặc khu kinh tế bền vững. Như PGS.TS Trần Đình Thiên khẳng định: "Nếu được trao một cơ chế mang tính đổi mới cao, Phú Quốc sẽ bứt phá mạnh mẽ. Đây là thời điểm không thể bỏ lỡ để đưa đảo Ngọc cất cánh thực sự".