Nguyên tắc của đấu giá, người thắng là người trả giá cao nhất. Điều này được đảm bảo.

Kết quả, TPHCM đã bán được những lô đất với giá rất cao. Do vậy, dựa vào nguyên tắc của đấu giá thì kết quả thành công ngoài mong đợi.

Xét về rủi ro người thắng bỏ cuộc thì Nhà nước không mất gì cả. Hiện tại, số tiền ký quỹ rất lớn đã nộp vào Kho bạc. Số tiền này lớn hơn chi phí bỏ ra cho việc tổ chức đấu giá rất nhiều.

Do vậy, giả sử kịch bản (không có thực) những người tham gia đấu giá thắng bỏ cuộc liên tục thì Nhà nước nên liên tục tổ chức đấu giá để tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Ai muốn ném tiền qua cửa sổ là lựa chọn cá nhân.

Xét về quá trình phát triển và cải cách ở Việt Nam, phải gian nan lắm mới đến được bước như hiện nay. Việc đấu giá của Việt Nam đã tiệm cận với các thông lệ chung trên thế giới.

Xét về các điều kiện thị trường cạnh tranh (hoàn hảo) thì cũng không có gì bất thường cả. Bốn điều kiện gồm: (1) sự đồng nhất của hàng hoá, (2) có nhiều người bán và nhiều người mua loại hàng hoá đó, (3) thông tin minh bạch và đầy đủ, và (4) không có rào cản tham gia.

Thứ nhất, về sự đồng nhất của hàng hoá thì có vô số những mảnh đất tương tự được quyền mua bán trao đổi ở ngay TPHCM, trong vùng và cả nước.

Thứ hai, có rất nhiều người có những mảnh đất tương tự nêu trên có thể bán và nhiều người có thể mua trong thực tế.

Thứ ba, thông tin được công khai và mọi người đều được tiếp cận và việc sử dụng các mảnh đất như thế nào được nêu rất rõ.

Thứ tư, các điều kiện hay yêu cầu để có thể tham gia đấu giá rất dễ đáp ứng đối với những ai quan tâm và muốn tham gia. Yêu cầu về ký quỹ 20% giá khởi điểm không phải là một rào cản vì người có ý định tham gia đấu giá phải có khả năng trả toàn bộ số tiền mà người đó chào. Giá bán, trong những phiên đấu giá thông thường , cao hơn số tiền yêu cầu ký quỹ rất nhiều.

Xét cả về các quy định, thông lệ và thị trường, phiên đấu giá đất Thủ Thiêm đều không có gì bất thường. Điều bất thường trong mắt nhiều người là giá quá cao so với kỳ vọng và suy nghĩ của mình.

Khoa học hành vi chỉ ra rằng, con người không phải lúc nào cũng duy lý, tư duy và tính toán cẩn thận. Sự bốc đồng trong giây lát luôn tồn tại.

Sự bốc đồng (nếu có) trong trường hợp này phải trả bằng cái giá hàng trăm tỷ đồng. Về nguyên tắc, người bốc đồng bị thiệt hại và xã hội được lợi vì có được khoản tiền từ trên trời rơi xuống.

Như vậy, xét về mặt chính sách, nhà nước không cần có những can thiệp hay điều chỉnh đối với sự bốc đồng như vậy.

Chính sách cần có của nhà nước trong trường hợp này là đảm bảo bốn điều kiện của thị trường nêu trên ngày một tốt hơn. Nhà nước nên tiếp tục tổ chức nhiều phiên đấu giá tương tự cùng với việc tạo chính sách để việc mua bán, trao đổi đất thuận tiện và dễ dàng hơn. Không nên đặt dấu hỏi hay điều tra việc một ai đó mua giá quá cao. Đó là việc của thị trường và lựa chọn của các cá nhân.

Trong trường hợp này, nếu muốn giảm bớt sự bốc đồng (theo tôi là không cần) thì nhà nước có thể yêu cầu mức ký quỹ hoặc bảo lãnh cao hơn. Khi đó, cái giá của sự bốc đồng sẽ lớn hơn nên con người sẽ cân nhắc cẩn thận hơn.

Với những gì đang xảy ra, tôi băn khoăn ở hai điểm.

Thứ nhất, việc nhận sai của ông Bộ trưởng Tài chính. BTC là cơ quan tham mưu cho Chính phủ đưa ra hoặc trình Quốc hội đưa ra các quy định về đấu giá và là cơ quan quản lý chuyên ngành. TPHCM đã dựa vào các quy định hiện hành để tổ chức đấu giá và có kết quả như trên. Vậy mà người đứng đầu BTC lại nói phiên đấu giá có vấn đề thì quả là khó hiểu. Điều này được hiểu là các quy định hiện tại (do BTC làm đầu mối) là có vấn đề. Nhận sai như thế quả là hiếm gặp.

Thứ hai, khó khăn lắm Việt Nam mới đi đến được bước hiện tại về đấu giá nói riêng, để cho thị trường hoạt động đầy đủ hơn nói chung. Vậy mà, không ít ý kiến lại phát biểu thị trường có vấn đề và đưa ra những đề xuất làm giảm sự cạnh tranh và sự minh bạch của thị trường.

Dựa vào giá cao rồi đưa ra kết luận phiên đấu giá có vấn đề mà không chỉ ra cụ thể vấn đề ở đâu, trong khi các nền tảng cơ bản cho thấy điều ngược lại là rất không nên. Ngay cả cơ quan quản lý cũng không tin vào khả năng quản lý của mình thì quả là khó. Rất nhiều số lùi được tạo ra từ những trường hợp như thế này nên con đường đi đến thịnh vượng của VN sẽ chông gai hơn. Nghĩ mà cám cảnh!

CGKT Huỳnh Thế Du, giảng viên Đại học Fullbright Việt Nam

P/S: Mảnh đất dưới ở Tiến Xuân, Thạch Thất, giá 250 tr/sào (360m2), đất vườn, có sổ, các mem bảo rẻ hay đắt?