Và trong danh sách đó, cái tên bị nhắc đến nặng nhất chính là Usilk City. Không chỉ bị kết luận hàng loạt sai phạm, mà hồ sơ của dự án này còn đã được chuyển sang Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý theo quy định pháp luật. Đây là một bước đi rất đáng chú ý, vì nó cho thấy mức độ vấn đề không còn dừng ở xử lý hành chính nữa.
Câu chuyện bắt đầu ngay từ gốc: dự án được giao cho Công ty CP Sông Đà Thăng Long làm chủ đầu tư dù doanh nghiệp này không đảm bảo năng lực tài chính theo quy định. Nói dễ hiểu là chưa đủ “lực” nhưng vẫn được giao một dự án rất lớn.
Sau đó là đến câu chuyện tiền. Chủ đầu tư đã huy động tổng cộng 8.456 tỷ đồng từ đủ nguồn như bán nhà, chuyển nhượng, vay vốn, phát hành trái phiếu… Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: có tới 5.302 tỷ đồng trong số này lại được sử dụng cho dự án khác hoặc mục đích khác, thay vì đổ vào chính Usilk City.
Hệ quả thì gần như ai cũng đoán được: dự án thiếu vốn, tiến độ bị kéo dài nhiều năm, và đến giờ vẫn còn hơn 750 căn hộ chưa thể bàn giao cho khách hàng. Điều này không chỉ gây khiếu kiện kéo dài mà còn dẫn tới lãng phí đất đai, một kiểu “chôn” tài nguyên rất điển hình của các dự án sai phạm.
Chưa hết, phần pháp lý đất đai cũng đầy vấn đề. Thanh tra chỉ ra hàng loạt sai phạm như chưa ký hợp đồng thuê đất, chưa phê duyệt đơn giá thuê đất, chưa ký phụ lục xác định lại đơn giá, xác định cơ cấu sử dụng đất chưa chính xác. Và hệ quả kéo theo là chưa thể cấp giấy chứng nhận cho cả chủ đầu tư lẫn người mua nhà.
Đến phần xây dựng thì câu chuyện còn “căng” hơn. Dự án bị xác định có việc cấp phép không phù hợp quy hoạch, thi công không phép hoặc không đúng quy hoạch, tự ý tăng số lượng căn hộ khi chưa được phê duyệt điều chỉnh thiết kế. Thậm chí còn có tình trạng bàn giao căn hộ khi chưa nghiệm thu đưa vào sử dụng, chưa nghiệm thu phòng cháy chữa cháy.
Tức là từ tài chính, đất đai, pháp lý cho đến xây dựng và vận hành, gần như khâu nào cũng có vấn đề.
Và chính vì tổng hợp tất cả những sai phạm đó, Thanh tra Chính phủ đã quyết định chuyển hồ sơ vụ việc của Usilk City sang Bộ Công an. Đây là một bước rất quan trọng, cho thấy vụ việc có dấu hiệu cần được làm rõ ở mức độ sâu hơn, không chỉ dừng lại ở xử lý hành chính.
Nhìn rộng ra, câu chuyện của Usilk City không phải là cá biệt khi đặt trong bối cảnh 23 dự án bị thanh tra. Nó giống như một “case study” điển hình cho một giai đoạn mà việc phát triển bất động sản diễn ra nhanh, nhưng đi kèm là rất nhiều lỗ hổng về kiểm soát tài chính, pháp lý và quy hoạch.
Và điều khiến nhiều người quan tâm lúc này không chỉ là sai phạm cụ thể, mà là những câu hỏi phía sau: tại sao một dự án chưa đủ năng lực tài chính vẫn được giao? vì sao dòng tiền hàng nghìn tỷ có thể bị sử dụng sai mục đích trong thời gian dài? và quan trọng nhất, ai sẽ là người chịu trách nhiệm cuối cùng cho những hệ quả đang xảy ra?
Một người mua nhà bình thường, họ không có khả năng kiểm tra năng lực tài chính của chủ đầu tư, không thể biết dòng tiền có bị sử dụng sai mục đích hay không, cũng không thể theo dõi từng giấy phép xây dựng. Họ chỉ có thể tin vào hệ thống kiểm soát và pháp lý. Nhưng khi hệ thống đó có vấn đề, rủi ro gần như bị đẩy hết về phía người mua.
Chủ đầu tư rõ ràng phải chịu trách nhiệm. Nhưng liệu như vậy đã đủ chưa? Khi một dự án được giao dù không đủ năng lực, khi sai phạm kéo dài qua nhiều năm mà không bị chặn lại kịp thời, thì trách nhiệm có thực sự chỉ nằm ở một phía?
Và một câu hỏi khó hơn: với những dự án như thế này, hướng xử lý nào là hợp lý? Tiếp tục hoàn thiện để “cứu” người mua nhà? Hay xử lý triệt để sai phạm dù điều đó có thể khiến hàng trăm, hàng nghìn người bị ảnh hưởng?
Câu chuyện của Usilk City có thể chỉ là một dự án. Nhưng những gì nó phản ánh lại là cả một giai đoạn của thị trường. Và có lẽ, điều quan trọng nhất lúc này không phải là nhìn lại để chỉ ra sai phạm, mà là làm thế nào để những câu chuyện như vậy… không còn lặp lại trong tương lai.
Nhiều sai phạm tại 23 dự án khu đô thị, nhà ở (Dẫn từ VTC News)
Theo kết luận, qua thanh tra 23 dự án khu đô thị, nhà ở tại Hà Nội theo kế hoạch, Thanh tra Chính phủ phát hiện còn một số hạn chế, vi phạm, thiếu sót.
Trong đó có thiếu sót, vi phạm về quy hoạch xây dựng, quy hoạch sử dụng đất. Việc điều chỉnh cục bộ quy hoạch chi tiết chưa đảm bảo căn cứ, điều kiện. Thời điểm chấp thuận chủ trương đầu tư, dự án chưa có trong kế hoạch phát triển nhà ở; vẽ tổng mặt bằng và phương án kiến trúc không phù hợp với quy hoạch, xác định diện tích sàn công cộng chưa đảm bảo diện tích tối thiểu.
Bên cạnh đó, thanh tra phát hiện việc giao đất thực hiện dự án không phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, sau đó mới điều chỉnh, cập nhật bổ sung.
Thiếu sót, vi phạm trong việc lựa chọn chủ đầu tư thực hiện dự án nhà ở không qua đấu thầu lựa chọn chủ đầu tư, không thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, quyết định chủ trương đầu tư không đúng thẩm quyền.
Đến thời điểm thanh tra, có 2/23 dự án chủ đầu tư còn nợ tiền sử dụng đất; 5/23 dự án chậm tiến độ theo quy định so với tiến độ được phê duyệt...
Với nhiều sai phạm, Thanh tra Chính phủ đã nêu những kiến nghị xử lý.
Cụ thể, đối với Khu đất đấu giá tại vị trí đất TQ5 (gồm TQ5 (1) và TQ5 (2)) thị trấn Trâu Quỳ, huyện Gia Lâm (cũ), Thanh tra Chính phủ kiến nghị UBND TP Hà Nội chỉ đạo cơ quan chức năng rà soát, xác định tiền bảo vệ, phát triển đất trồng lúa khi giao đất cho các chủ đầu tư thực hiện dự án thông qua hình thức đấu giá quyền sử dụng đất theo đúng quy định, bảo đảm tính đúng, tính đủ thu về ngân sách Nhà nước, không để thất thoát tài sản của Nhà nước.
Khẩn trương triển khai thực hiện dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội độc lập (tập trung) tại xã Gia Lâm để bố trí quỹ đất dành để phát triển nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật, nhằm đáp ứng nhu cầu về nhà ở xã hội cho người dân tại địa phương.
Đối với dự án Khu nhà ở thấp tầng Nam Thanh, dự án Khu hỗn hợp nhà ở, thương mại và văn phòng số 83 phố Hào Nam và Dự án đầu tư xây dựng nhà ở thấp tầng tại các ô đất từ TT14 đến TT19, Thanh tra Chính phủ kiến nghị UBND TP Hà Nội chỉ đạo cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý vi phạm về trật tự xây dựng theo thẩm quyền.
Đối với dự án Trung tâm thương mại, dịch vụ tổng hợp và nhà ở cao tầng tại xã Tứ Hiệp, huyện Thanh Trì (cũ), Thanh tra Chính phủ kiến nghị chỉ đạo chủ đầu tư thực hiện thỏa thuận, nhận chuyển nhượng với các hộ dân có đất trong phạm vi dự án (giai đoạn 2) để triển khai dự án, trường hợp chậm tiến độ, lập hồ sơ xử lý theo quy định.
Đối với dự án tòa nhà hỗn hợp Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội: xác định bổ sung tiền thuê đất đối với phần diện tích 1.517 m² tầng hầm nằm ngoài phần diện tích đất xây dựng và diện tích khoảng 1.080 m² sàn xây dựng, phần nằm ngoài chỉ giới xây dựng công trình nhà ở tại các tầng 2, 3, 4, 5 làm đường dốc xe lên và bể bơi.
Đối với dự án Trung tâm thương mại, văn phòng và nhà ở cao cấp Hồ Gươm Plaza, Thanh tra Chính phủ kiến nghị UBND TP Hà Nội chỉ đạo cơ quan chức năng hướng dẫn chủ đầu tư hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh cơ cấu căn hộ theo quy định; xem xét, đối trừ khoản tiền thuê đất hơn 19,8 tỷ đồng chủ đầu tư đã nộp vào ngân sách Nhà nước trong quá trình xác định nghĩa vụ tài chính bổ sung; yêu cầu chủ đầu tư dự án phối hợp với chính quyền địa phương rà soát lại diện tích đất nằm trong chỉ giới đường đỏ, xây dựng hạ tầng kỹ thuật theo hồ sơ phê duyệt và theo thực tế để bàn giao theo quy định.
Đối với dự án Làng Việt kiều châu Âu, Thanh tra Chính phủ kiến nghị điều chỉnh diện tích tại Hợp đồng thuê đất số 04-HĐ/TĐ ngày 16/3/2007, thu hồi diện tích 16.939,9 m² đất công viên cây xanh (đã ký hợp đồng thuê đất không đúng quy định). Khẩn trương rà soát phần diện tích đất ở tăng thêm 142,9 m² tại dự án để tính tiền sử dụng đất theo quy định.
Đối với dự án Khu nhà ở Phú Mỹ, yêu cầu chủ đầu tư hoàn thiện, nghiệm thu hạng mục phòng cháy và chữa cháy theo quy định; thực hiện thi công hoàn thành hạ tầng kỹ thuật theo quy hoạch được phê duyệt để bàn giao cho địa phương quản lý, sử dụng theo quy định.
Đối với Dự án Khu đô thị Văn Khê mở rộng, rà soát, điều chỉnh diện tích đất thực hiện dự án tại quy hoạch chi tiết, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho Chủ đầu tư để phù hợp với quyết định giao đất và quy định pháp luật; xác định lại tiền sử dụng đất theo đúng quy định, trong đó xem xét giảm trừ một số khoản chi phí không đúng quy định với số tiền 11,57 tỷ đồng.
Thanh tra Chính phủ đã chuyển hồ sơ vụ việc liên quan dự án khu đô thị Văn Khê mở rộng (Usilk City) do Công ty cổ phần Sông Đà Thăng Long làm chủ đầu tư để Bộ Công an xem xét điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.