Nghe đến bốn từ "trong diện giải phóng mặt bằng" hay "bị thu hồi đất", tâm lý chung của anh em mình ai mà chẳng lo sốt vó. Hoang mang không biết mình được tái định cư không? Bởi với nhiều gia đình, căn nhà không chỉ là tài sản. Nó là nơi ở mấy chục năm, là ký ức, là công sức tích cóp cả đời. Đùng một cái nghe thông báo thu hồi đất, ai mà chẳng sốt ruột.
Và điều buồn cười là trong lúc hoang mang nhất, nhiều người lại đi hỏi... hàng xóm, hội nhóm Facebook hoặc ông anh họ có quen một người từng bị thu hồi đất từ năm nào đó. Trong khi người đáng hỏi nhất lại chưa được hỏi.
Nếu chẳng may nhà bạn đang hoặc sắp nằm trong diện giải phóng mặt bằng, lời khuyên thực tế nhất của tôi là đừng đoán, đừng nghe kể lại, đừng suy luận theo kiểu "nhà ông A được thì chắc nhà mình cũng được". Thay vì ngồi đoán già đoán non, hãy chủ động đi "gõ cửa" đúng nơi, đúng chỗ theo thứ tự từ "sếp trực tiếp" đến "địa bàn cơ sở" dưới đây để tự cứu lấy quyền lợi của mình.
1. Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án – "Trùm cuối" nắm thóp hồ sơ
Nhiều người cứ nghĩ có chuyện gì thì chạy lên phường trước, nhưng không, đây mới là cái nôi trực tiếp quyết định số phận miếng đất của bạn. Khi dự án bắt đầu rục rịch chạy, hội đồng này sẽ cử cán bộ phụ trách cắm chốt theo từng khu dân cư.
Họ là người nắm rõ nhất từ cái móng nhà đến cái bờ tường nhà bạn, và họ cũng là người trực tiếp đặt bút lập phương án: Đền bù cho nhà bạn bao nhiêu tiền trên mỗi mét vuông. Nhà bạn có đủ chuẩn để được tái định cư (TDC) hay không. Nếu được thì là bốc thăm căn hộ chung cư hay được chia đất nền. Tiền hỗ trợ di chuyển, ổn định cuộc sống được mấy đồng.
Kinh nghiệm thực tế của tôi: Đừng ngại, cũng đừng sợ mấy ông cán bộ này. Hãy tìm đúng người phụ trách khu mình, nói chuyện thẳng thắn và rõ ràng. Họ chính là người có câu trả lời sát sườn nhất cho túi tiền của bạn.
2. Chi nhánh Trung tâm Phát triển quỹ đất quận/huyện – Đơn vị thực thi thực tế
Nếu ví Hội đồng bồi thường như ban bệ đưa ra chính sách, thì Trung tâm Phát triển quỹ đất chính là những người trực tiếp "tay lấm tay bùn" đi đo đạc, kiểm đếm và thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư.
Nhà bạn nằm ở địa bàn quận nào thì cứ thẳng tiến đến Chi nhánh của quận đó mà hỏi (ví dụ ở Thanh Xuân thì cứ lên chi nhánh Thanh Xuân). Họ có nhiệm vụ thực thi các quyết định thu hồi đất, nên mọi thắc mắc về quy trình cắm mốc, thời gian bàn giao mặt bằng hay thủ tục nhận tiền đền bù, họ đều nắm trong lòng bàn tay.
3. Phòng Tài nguyên và Môi trường quận – Nơi giải mã "mê cung" pháp lý
Đến đây là câu chuyện của những con số và điều luật. Đất đai ở Việt Nam mình phức tạp lắm, giấy tờ viết tay, đất lấn chiếm, đất nông nghiệp xen kẹt... đủ các thể loại. Nếu bạn đang mông lung không biết:
Đất nhà mình có được công nhận là nhà ở hợp pháp để tính giá đền bù cao nhất không? Quyền lợi của mình theo Luật Đất đai mới nhất là gì? Điều kiện ngặt nghèo nào để được duyệt một suất tái định cư?
Thì Phòng TN&MT chính là nơi có những chuyên gia chuyên trị các căn cứ pháp lý này. Hãy lên đây hỏi để biết mình đang đứng ở vị thế nào, có "vũ khí" gì trong tay để đòi hỏi quyền lợi chính đáng.
4. UBND phường nơi có đất: Trạm trung chuyển thông tin dễ tiếp cận nhất
Nơi này thì thân thuộc quá rồi, bước vài bước là tới. Phường không phải nơi ra quyết định đền bù bao nhiêu, nhưng lại là nơi dễ tiếp cận nhất để bạn "dò la" tin tức ban đầu.
Nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, cứ ra phường để:
- Xin xem bảng thông báo công khai về quyết định thu hồi đất của dự án.
- Hỏi xem tiến độ dự án đang chạy đến đâu rồi, bao giờ thì sờ đến khu nhà mình.
- Xin thông tin và lịch tiếp công dân của đơn vị phụ trách bồi thường để lên làm việc trực tiếp.
Chuẩn bị "vũ khí" và đi hỏi sao cho khôn ngoan?
Đi gặp cơ quan nhà nước, tôi khuyên anh em bỏ cái kiểu nói chuyện chung chung kiểu "nhà tôi ở khu đấy thì được bao nhiêu tiền" đi. Cán bộ họ không có thời gian và cũng chẳng biết đường nào mà lần với một hồ sơ trống rỗng.
Hãy gom sẵn một bộ hồ sơ gồm: Sổ đỏ (hoặc giấy tờ chứng minh nguồn gốc đất), CCCD, và thông tin về các tài sản khác mà gia đình đang sở hữu. Sau đó, hãy đặt một câu hỏi thẳng thắn, đi thẳng vào tử huyệt của vấn đề:
“Gia đình tôi bị thu hồi toàn bộ nhà ở tại phường... quận... Hà Nội với diện tích... m². Hiện tại, chúng tôi còn một căn nhà khác ở địa điểm khác. Trường hợp này của tôi dựa trên hồ sơ thực tế có thuộc diện được bố trí đất hoặc nhà tái định cư hay không?”
Bằng cách đưa ra thông tin chi tiết: nhà ở phường nào, diện tích bao nhiêu, bị xén một nửa hay mất trắng, còn cái nhà nào khác làm "vịnh tránh bão" không... bạn sẽ nhận được câu trả lời chính xác đến 90% về cơ hội nhận suất TDC của mình.
Đi làm việc về đất đai quy hoạch, cái đầu phải lạnh, hồ sơ phải rõ ràng và phải gõ đúng cửa. Đừng để nước đến chân mới nhảy, đến lúc người ta kéo máy ủi đến đầu ngõ rồi mới đi khóc lóc, kiện tụng thì cái nịt cũng chẳng còn mà giữ đâu anh em ạ!