Mình không viết bài này để dọa ai, cũng không phải để chê người nhẹ dạ. Thực ra ai rơi vào hoàn cảnh đi tìm nhà ở xã hội rồi mới hiểu: áp lực kinh tế, hồ sơ giấy tờ rối như canh hẹ, trong khi suất thì ít mà người cần thì đông. Lúc đó, chỉ cần có người nói “anh lo được”, “chị bao đậu”, là dễ xiêu lòng liền. Nhưng vấn đề là, pháp luật không vận hành bằng mối quan hệ truyền miệng, càng không có chỗ cho mấy cái gọi là “suất nội bộ” hay “ngoại giao”.
Chiêu phổ biến nhất vẫn là rao bán suất ưu tiên, suất ngoại giao, cam kết chắc suất không cần bốc thăm. Các "thánh nổ" thường vỗ ngực tự xưng có quan hệ với bác này bác kia ở Sở Xây dựng hay chủ đầu tư, cam kết 100% không cần bốc thăm cũng có nhà. Nghe bùi tai nhỉ? Nhưng xin thưa, đây là cú lừa kinh điển nhất. Luật Đất đai và các nghị định liên quan (như Nghị định 100/2015) quy định rõ: NƠXH là cuộc chơi của sự minh bạch. Mọi thứ phải công khai từ danh sách hồ sơ đến buổi bốc thăm dưới sự giám sát của Sở Xây dựng và cộng đồng. Không có bất kỳ cái "ngách" nào gọi là ngoại giao hay ưu tiên ở đây cả. Ai hứa với các bác "chắc suất" mà bắt đóng tiền chênh, tiền lót tay thì đích thị là lừa đảo 100%, không nói nhiều!
Nguy hiểm không kém là kiểu “bao đậu hồ sơ”. Cò mồi sẽ soi hồ sơ của bạn, chỉ ra vài điểm “chưa đẹp”, rồi nói nhỏ: cái này anh xử lý được, cái kia chị lo được, miễn là có phí dịch vụ tương xứng. Nhưng họ không nói cho bạn biết rằng hồ sơ nhà ở xã hội không phải một người duyệt, mà là cả hội đồng, có chủ đầu tư, có Sở Xây dựng, có chính quyền địa phương. Tiêu chí thì ghi rõ trong luật, từ đối tượng, điều kiện nhà ở, cho đến trần thu nhập. Bạn không thuộc diện được mua, hoặc vượt thu nhập, thì hồ sơ vẫn bị loại, bất kể đã “làm đẹp” thế nào. Cái được duy nhất thường chỉ là… họ được tiền của bạn.
Một cái bẫy khác nhìn thì rất đời thường, nhưng dính rồi mới thấy đau: yêu cầu đặt cọc, chuyển tiền giữ chỗ vào tài khoản cá nhân hoặc công ty môi giới. Họ hay nói kiểu “chuyển nhanh để em giữ suất”, “tiền này là tiền thiện chí, không phải tiền mua nhà”. Nhưng luật quy định rất rõ, mọi khoản đặt cọc hay thanh toán chỉ được thực hiện trực tiếp với chủ đầu tư, vào tài khoản chính thức của doanh nghiệp đó. Chủ đầu tư cũng không được ủy quyền cho môi giới thu tiền thay. Tiền mà đi sai địa chỉ thì rủi ro gần như chắc chắn thuộc về người chuyển.
Tinh vi hơn nữa là các loại giấy tờ giả: thông báo nộp tiền, phiếu thu, hợp đồng góp vốn nhìn không khác gì thật, có logo, có dấu đỏ, có chữ ký. Nhiều người cầm tờ giấy đó trong tay là tin ngay, vì nghĩ “đến mức này rồi thì chắc không sao”. Nhưng chỉ cần một thao tác đơn giản là đối chiếu thông tin dự án trên website chính thức của Sở Xây dựng địa phương, rất nhiều cái bẫy sẽ lộ ra ngay. Nhà ở xã hội không phải dự án bí mật, mọi thông tin đều phải công bố công khai.
Ảnh minh hoạ. Nguồn: Lao Động
Tiện đây tôi nhắc luôn cái "vòng kim cô" về điều kiện mua nhà cho các bác nắm chắc. Từ năm 2026, quy định về thu nhập có phần cởi mở hơn nhưng vẫn rất nghiêm. Chẳng hạn, người độc thân thu nhập không quá 20 triệu, vợ chồng tổng lại không quá 40 triệu mỗi tháng mới được "vào cửa". Rồi còn điều kiện về nhà ở: phải chưa có nhà tại tỉnh nơi có dự án, diện tích bình quân phải dưới 15$m^2$ sàn/người... Luật pháp sinh ra là để dành cho người thu nhập thấp thật sự, nên đừng nghe lời cò mồi mà lách luật, chỉ có thiệt thân thôi.
Vậy quy trình đúng là thế nào? Nó phải qua 5 bước "nhập môn" chuẩn chỉ: Từ việc tìm hiểu thông tin trên website Sở Xây dựng, tự mình nộp hồ sơ tại văn phòng chủ đầu tư, đợi họ xét duyệt sơ bộ, rồi đến bước Sở Xây dựng thẩm tra và cuối cùng là bốc thăm công khai. Cái bước bốc thăm nó giống như đi thi đại học vậy, may mắn và công tâm, chứ không có chuyện "đi cửa sau" mà xong đâu.
Nếu chẳng may các bác lỡ "sa chân" chuyển tiền rồi thì sao? Đừng ngồi đó mà khóc, cũng đừng chuyển thêm tiền để "vớt vát" theo lời chúng nó. Hãy ngay lập tức ngừng giao dịch, gom sạch bằng chứng từ tin nhắn, ghi âm đến hóa đơn chuyển khoản rồi làm đơn tố giác gửi ngay cho Công an xã/phường nơi sự việc xảy ra. Thủ tục tố tụng hình sự đã có quy định rõ, các bác cứ mạnh dạn phối hợp điều tra để đòi lại công bằng.
Tóm lại, mua NƠXH không dành cho những người thích "đốt cháy giai đoạn" hay tin vào phép màu quan hệ. Hãy là một người mua nhà thông thái, nắm luật trong tay thì không thằng "cò" nào dắt mũi được mình. Cứ đúng quy trình mà làm, chậm một chút nhưng chắc chắn, còn hơn nhanh vài phút rồi trắng tay cả đời.