Tường nứt, hành lang cũ, dây điện chằng chịt, mưa xuống là nước len qua từng góc nhà như một phần “thiết kế sống cùng thiên nhiên”. Nhưng người dân vẫn ở. Không phải vì thích cảm giác mạnh, mà vì ngoài đó là bài toán cơm áo, tiền nhà, chỗ tái định cư và cả một đời sống đã gắn bó mấy chục năm.
Giờ thì TP.HCM bắt đầu siết thật. Sau nhiều năm chậm trễ, thành phố vừa chốt hàng loạt mốc thời gian rất gắt để xử lý các chung cư cấp D — nhóm công trình xuống cấp nghiêm trọng, nguy cơ mất an toàn cao và buộc phải di dời, tháo dỡ.
Mục tiêu là trước ngày 30/6 phải hoàn tất di dời dân, bồi thường và thủ tục pháp lý của 14 chung cư nguy hiểm còn lại.
Hiện TP.HCM có tổng cộng 16 chung cư cấp D, nhưng mới chỉ có 2 chung cư đã có dự án xây mới gồm 23 Lý Tự Trọng (phường Sài Gòn) và 119B Tân Hòa Đông (phường Phú Lâm).
Còn lại 14 chung cư đang bị thúc tiến độ xử lý.
Trong nhóm đã hoàn tất di dời cư dân, thành phố yêu cầu tăng tốc hoàn tất quy hoạch và phương án bồi thường để sớm khởi công xây mới.
Cụ thể, chung cư 6Bis Nguyễn Tất Thành phải hoàn tất thủ tục trước ngày 30/5.
Các dự án gồm: 440 Trần Hưng Đạo, 128 Hai Bà Trưng, 47 Long Hưng, 40/1 Tân Phước, 155-157 Bùi Viện phải hoàn tất điều chỉnh quy hoạch và phương án bồi thường trong tháng 6.
Riêng cụm chung cư 170-171 Tân Châu tại phường Tân Sơn Nhất phải hoàn tất điều chỉnh quy hoạch tổng thể và tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất trước ngày 15/6.
Với nhóm 7 chung cư chưa hoàn tất di dời, TP.HCM yêu cầu Sở Xây dựng phối hợp địa phương hoàn tất bàn giao nhà tái định cư trước ngày 30/5.
Trong danh sách này có: Trúc Giang, Vĩnh Hội lô A-B-C, 137 Lý Thường Kiệt, 149-151 Lý Thường Kiệt. Riêng chung cư 11 Võ Văn Tần được giao xử lý dứt điểm các vướng mắc với cư dân trước ngày 30/5. Hai chung cư còn lại là Tôn Thất Thuyết và Hoàng Diệu cũng phải tăng tốc di dời ngay trong tháng này.
Ngoài nhóm cấp D, TP.HCM cũng đang thúc tiến độ hàng loạt dự án cải tạo khác như: 518 Võ Văn Kiệt, Nguyễn Kim khu A, 350 Hoàng Văn Thụ, 251 Hoàng Văn Thụ, Tân Phước, Nakyco, Tân Mỹ…
Một số dự án được yêu cầu hoàn tất thủ tục ngay trong tháng 5 và tháng 6.
Theo đề án cải tạo chung cư cũ, TP.HCM dự kiến dành 5 năm để chuẩn bị cải tạo 467 chung cư cũ xây trước năm 1975 và giai đoạn 1975–1994. Mục tiêu tới năm 2035 sẽ hoàn tất cải tạo toàn bộ chung cư cũ trước năm 1975 và các khu xuống cấp nghiêm trọng.
Đọc danh sách này mới thấy đô thị Việt Nam bắt đầu bước vào giai đoạn rất khác.
Ngày xưa người ta hay nói “nhà trung tâm là tài sản để đời”. Nhưng giờ nhiều khu chung cư trung tâm lại đang đứng trước bài toán khó nhất: tồn tại tiếp hay phải tái sinh.
Vì thực tế có những tòa nhà đã quá cũ để sửa chữa kiểu chắp vá nữa rồi. Và điều khó nhất không phải xây lại một chung cư mới, mà là giải quyết câu chuyện của hàng trăm con người phía bên trong đó.
Có người muốn đi vì sợ nguy hiểm. Có người không muốn đi vì cả cuộc đời họ nằm ở đó.
Một căn nhà cũ đôi khi không chỉ là tài sản. Nó là ký ức, là sinh kế, là vị trí đi làm quen thuộc, là hàng xóm sống cạnh nhau mấy chục năm.
Nên cải tạo chung cư cũ ở TP.HCM chưa bao giờ chỉ là câu chuyện xây dựng.
Nó là bài toán giữa an toàn đô thị, quyền lợi cư dân, giá đất trung tâm và cả việc một thành phố sẽ đối xử thế nào với những con người đã sống cùng nó suốt nửa thế kỷ.