Thi thoảng mình hay được nghe câu này. Mà không phải một hai người hỏi đâu, hỏi từ bạn thân, đồng nghiệp, tới mấy ông anh lâu năm không gặp. Lên mấy group bất động sản thì thôi rồi, cứ lướt 10 bài là hết 7 bài hỏi đúng một câu: Có nên mua nhà lúc này không?.
Nghe nhiều tới mức có lúc mình muốn trả lời đại cho xong: Ừ mua đi, không mua là giá lại tăng đó, cho giống mấy ông sale hay nói 🤣. Nhưng nghĩ lại, nói vậy khác gì xúi người ta nhảy vào một ván cược mà mình không phải người trả tiền.
Bữa trước có một đứa em hỏi mình đúng câu đó. Mình không trả lời liền. Mình bảo: Đi lấy giấy bút ra đây. Nó còn tưởng mình đùa, ai dè mình nói thiệt. Việc đầu tiên mình bắt nó làm không phải là xem dự án, không phải hỏi giá, càng không phải xem có ưu đãi gì, mà là… ngồi liệt kê hết thu nhập với chi tiêu trong nhà.
Nghe đơn giản vậy thôi mà nhiều người không làm được. Tin không? Rất nhiều người sống mấy chục năm mà chưa bao giờ ngồi xuống ghi rõ mình kiếm bao nhiêu và tiêu bao nhiêu. Toàn kiểu “tháng này chắc dư được mấy chục”, “tiền ăn chắc tầm đó”, “tiền linh tinh không đáng kể”…
😃 nhưng tới lúc viết ra mới tá hoả: Ủa sao tiền đi đâu hết rồi? Cà phê mỗi ngày một ly, cuối tháng thành cả triệu. Mấy cái đơn hàng online nhỏ nhỏ thôi mà cộng lại thành một cục to đùng. Đó, chưa cần nói chuyện mua nhà, chỉ riêng việc không hiểu tiền của mình đã đủ thấy nguy hiểm rồi.
Xong bước đó, mình mới bắt đầu hỏi tiếp. Mua nhà để làm gì? Ở hay đầu tư? Nghe tưởng câu hỏi thừa nhưng không thừa đâu. Có người mua để ở nhưng lại đòi hỏi tiêu chí như đi đầu tư: phải tăng giá, phải thanh khoản tốt. Có người mua đầu tư nhưng lại chọn theo cảm xúc kiểu: em thích khu này vì gần bạn em. Hai cái mục tiêu khác nhau mà trộn lại là xác định đi sai ngay từ đầu.
Rồi mình hỏi tiếp: hiện có bao nhiêu tiền? Định mua căn bao nhiêu? Vay bao nhiêu? Trả lãi tối đa chịu được là bao nhiêu? Nếu lãi suất tăng thì sao? Nếu mất nguồn thu một thời gian thì xoay kiểu gì? Những câu này nghe hơi “tụt mood” nhưng thực tế là vậy. Cuộc đời không phải lúc nào cũng màu hồng để mà tính kiểu “chắc ổn thôi”. Nhiều người mua nhà trong trạng thái lạc quan quá mức, tới lúc có biến cái là không kịp trở tay.
Mình hay nói thẳng một câu hơi phũ: đừng bao giờ ra quyết định tài chính dựa trên cảm xúc của người khác. Sales nói hay không sai. Họ nói chỉ cần vài trăm triệu là mua được căn nhà vài tỷ, sau này nó là của anh, chị. Nghe có sai không? Không sai. Nhưng nó thiếu. Nó thiếu cái đoạn ở giữa, là hành trình 15–20 năm trả nợ, là những tháng phải cân đo từng đồng, là áp lực nếu dòng tiền có vấn đề. Người ta bán hàng thì người ta nói phần đẹp nhất, còn phần xấu thì bạn phải tự biết mà hỏi.
Đứa em mình sau khi trả lời hết mớ câu hỏi đó thì tự nó im một lúc. Không phải vì không biết trả lời, mà vì lần đầu tiên nó nhìn rõ bức tranh tài chính của chính mình. Nó nhận ra là nếu mua căn nó đang nhắm tới thì mỗi tháng phải gánh một khoản không hề nhỏ. Không phải không mua được, nhưng sẽ rất căng. Và cái hay là, khi tự nó hiểu được điều đó, nó không còn hỏi mình có nên mua không nữa. Nó chuyển sang hỏi nếu mua thì nên điều chỉnh thế nào cho đỡ áp lực 🙂
Đó mới là câu hỏi đúng.
Thật ra, mua nhà chưa bao giờ là sai. Nhưng mua nhà sai thời điểm, sai khả năng tài chính thì lại là câu chuyện khác. Áp lực vừa đủ thì đúng là tạo kim cương, nghe câu này không sai đâu. Có một khoản nợ vừa phải sẽ khiến bạn có động lực làm việc, có trách nhiệm hơn với tiền bạc. Nhưng nếu áp lực vượt quá khả năng chịu đựng, nó không còn là động lực nữa mà là cục đá đè lên người. Nó bóp nghẹt mọi lựa chọn khác trong cuộc sống của bạn: không dám nghỉ việc, không dám chuyển hướng, không dám tiêu xài, lúc nào cũng sống trong trạng thái lo lắng.
Mình gặp nhiều người rồi. Có người mua xong thì cuộc sống đi lên thật, vì họ kiểm soát được tài chính. Nhưng cũng có người mua xong là bắt đầu chuỗi ngày stress, chỉ cần thị trường hơi chững lại hoặc thu nhập có vấn đề là thấy hoảng liền. Lúc đó căn nhà không còn là tài sản nữa, mà giống như một cái “deadline” khổng lồ treo trên đầu mỗi tháng.
Nên nếu hỏi mình có nên mua nhà thời điểm này không, câu trả lời vẫn vậy thôi: không có đáp án chung cho tất cả mọi người. Thị trường có thể đang tốt hoặc chưa tốt, lãi suất có thể đang thấp hoặc cao, nhưng tất cả những thứ đó vẫn đứng sau một thứ quan trọng hơn: tài chính và khẩu vị rủi ro của chính bạn.
Nghe hơi chán đúng không, vì không có câu trả lời kiểu “mua đi” cho nhanh. Nhưng thật ra, câu trả lời đúng thường không sexy. Nó không làm bạn hưng phấn ngay lập tức, nhưng nó giúp bạn ngủ ngon sau khi ký hợp đồng.
Vậy nên, nếu ai đó hỏi bạn câu này, đừng vội trả lời thay họ. Cứ đưa họ một tờ giấy, một cây bút, rồi hỏi lại đúng những câu cần hỏi. Tin mình đi, khi họ trả lời xong, họ sẽ tự biết nên làm gì. Và lúc đó, quyết định đó mới thực sự là của họ, chứ không phải là một lời xúi dại được gói trong vỏ bọc tư vấn.